* * *

Эрким кайда кыялдарды багынтар,
Эбак сүңгүп кирип кеткен күндөбү?
Аксап жүргөн тагдырымды ээрчиген,
Аяйт мени күйпүл күчүк үйдөгү.

Дербиш мага бактылуудай сезилет,
Демиктирер жалтактык жок мендеги,
Кырды ашып маашырланат өмүргө.
Кыскан жолдо кыйраттым мен эмнени?

Өзүмдөгү душманымды өлтүрүп,
Өрттөй өткүр мүнөзүмдү тапсам дейм,
Моюндаган мококтукту ыргытып,
Мончок кылып чагылганды таксам дейм.

Эрким сынып кыялдарды кулаткан,
Эптеп жүрөм жолду басып күндөгү,
Тоосу кулап түшпөгөндөй сүйүнүп,
Тосуп чыгат күйпүл күчүк үйдөгү.

“Эрким кайда кыялдарды багынтар…” алгач бул жерде - Адабий Ордо жарыяланды.

Толукшуган ошол күздө,
Толгон ичке бук-арман.
Толуп-ташкан тун сүйүүм,
Тоо койнунда жаралган!

Арсыз жүрөк от болуп,
Алоолонгон, жаналган.
Ак мөңгүлүү ошол тоодо
Алгач сүйүүм жаралган!

Томук сымал жаш жүрөгүм
Топурактан жаралган.
Торгой болуп сайрап калды,
Тоо койнунда “камалган!”

Ырга айланып ал сезимдер,
Ырбап кеткен “жаралап”.
Сайда калган ошол сүйүүм,
Сага арналган “Саламат!”.

Ак-Сай, Тешик-Чап жайлоосу,
1978-жыл, октябрь.

Алгачкы махабат алгач бул жерде - Адабий Ордо жарыяланды.

Бул дүйнөнүн тагдыр жолу миң тарам,
кайсынысы өзөк сактайт, ким билет.
Көк асманда Ай адашып айланса,
Так төбөдөн ачууланып күн тиет.

Көч жөнөгөн… Чаң көтөргөн кылымдар,
кайсы издер бүгүн бизге жол жаңсайт.
Уңгужолун тангандарды айыптап,
Таразалап тарых айтат, доор калчайт.

Таштар сүйлөйт… Тилсиз сүйлөйт эски журт,
сөздөн мурда ой калтырган белги бар.
Кээде тоодой салмагына таянса,
Кээде кызык үлпүлдөгөн жеңил ал.

Күн айланып, Ай жаңырып, доор өтөт,
бир муун кетет, бир муун келет артынан.
Нарк сөзүндө жазылбаган мыйзам бар,
Мезгилдерге сырга болуп тагылган… 

Желдей учкан замандардын чаңына,
Көмүлбөгөн, көөнөрбөгөн, тең келген.
Жылдыздары үнсүз сүйлөп бул элдин,
Жылкылары изин суутпай жердеген.

Нарк жоголсо журт жоголот заңкайган,
Нарк бийлиги улам узайт жел менен.
Касиетин артып алган үчүнбү,
Караңгыда жарык чачат теребел…

Желдей учкан замандардын чаңына,
Жылдыз нуру, ай шооласы чачырап.
Кылыч мизи сүрдөнтпөгөн жигитин,
Сөздүн күчү – жер таянтат, качырат.

Күн айланып, Ай жаңырып, доор өтөт,
Бир муун кетет, бир муун келет артынан.
Уңгужолун уучтап алып жүрбөсө,
Ай асмандан кулайт, өчөт, жанчылат.

Көлөкөсүн тааныбаган дербиштер,
Көрөңгөсүн кайдан билип тааныган.
Өзөгүңө кайт, – деп Өлкөң өзөрөт,
Жаман, жаман, жасалманы жамынган.

Касиетти – көңүл сактайт, дил сактайт,
Айтып жаткан Ата сактайт, тил сактайт.
Бир учкуну миң жүрөккө от койсо,
Тарых сактайт. Таамай айтып ким тактайт.

Күзгү болгон булак суусун ууртаган,
Асылдыгы арам ишти жуутпаган.
Уңгужолду урпактарга улашкан,
Урматы бар, ушул улуу Кут адам.

03.08.2026

Уңгужолдун үнү алгач бул жерде - Адабий Ордо жарыяланды.

Айыл кечи, комуз күүсү мукам бир,
кылын тартып жел ойдолоп ойногон.
Түмөн үнү аба жарып, термеле
толкуп-ташып чеке-белди бойлогон.

Этек-жеңи өрттөнүп күндү узаткан
кеч күүгүмдү келет коюу түн жөөлөп.
Бака чардап: “Саздын ырын” ырдаса,
короо-жайда койлор маарап, уй мөөрөп.

Караңгыда жылкы чочуп кошкурса,
кошо үркөт шуудурап бак, жалбырак.
Мекиренип эчки улагын издесе,
үйдө мышык “кыр-кыр” уктайт шалдырап.

Жайдын чоорун тартса тышта чегиртке,
түштөн чочуп, коштоп тынып бытбылдык…
Жол караса шашкалактап жашты уурдап,
таңды күткөн түнкү митаам кытмырдык.

Конок күткөн үйдүн өчпөй жарыгы,
мурунду өрдөйт баш-шыйрактын куйкуму.
Ит: ”ав-аалап” чоочун көздөн кайтарып,
таңда бузса короз таттуу уйкуңу.

Айыл кечи – симфония нотасыз,
дирижорсуз табият бир ойногон.
Арманда өтөр анын үнүн бир укпай,
жаздыгына башын сүйөп койбогон.

Кечки күү алгач бул жерде - Адабий Ордо жарыяланды.

Арымында турмуш деген сапардын,
Азбы-көппү бакыт даамын тата алдым.
Антсе деле кусам артат кай бирде
Ат жыттанган ичигине атамдын.

Кабый тиккен кара көрпө, оор, узун,
Кайдан билсин кадырыңды доор ушул?
Кайран ичик кар-бороонду сездирбей,
Карагердин кошо жапчу соорусун.

Күн шашкеде кайтып келип жылкыдан,
Күрс жөтөлүп тээ эшиктин сыртынан.
Жаш чагында көкбөрүдөн жыгылып,
Жарыктыгым бир бутунан сылтыган

атам кирип, айтчу кеби: Кургур, а,
Аталуулар алты тойду тургула!
Анан бизге жаап жатса ичигин,
Аттын жыты өрдөп кетчү мурдума.

Дүрүлдөйт от темир меште, төрдө жүк,
Дүнүйөбүз бир кичине бөлмөлүк.
Эски ичикти талашчубуз уядай,
Эжем экөөбүз эки күчүк өңдөнүп.

Жазбы, кышпы жалаң малга кийилип,
Жака-жеңи даакы болуп сүрүлүп.
Ал ичикке сиңип бүткөн далай жыл,
Атам менен аттын жыты биригип.

…Тобо кылам, аппак төшөк жатканым,
Толгоп сезим тээ балалык чактарым…
Атырдан да жыттуу болгон миң эсе,
Андай жытты бирок такыр таппадым.

Ичик алгач бул жерде - Адабий Ордо жарыяланды.

Бал ширин сөзү, кытылдап күлкү жаңырган,
Үйүмдүн көркү неберелер бар жалынган.
Тойбоймун эч бир жытына канча жыттасам,
Көрө албай калсам кусадар болуп сагынган.

“Чоң апа” десе, жан дүйнөм кетет эзилип,
Алдыман чуркап, тосушат шашып, энтигип.
Жыгылып кетсе чыдабай кошо ыйлаган,
Өз балаңан да небере ширин сезилип.

Бойтоңдоп чуркап, алакан чаап сүйүнгөн,
Боркулдап күлүп, аркаман калбай жүгүргөн.
Бакытым менин бал ширин неберелерим,
Жалбара берип, жалынып жатып эзилем.

Неберем алгач бул жерде - Адабий Ордо жарыяланды.

Жылдыз, билем, укпайт
менин сырымды,
Кыялымды, оюмду да окубайт,
Каныкпаган каалоо болбойт аларда,
Күндү күтүп, куру күдөр токубайт.

Тиешеси жок анын жарым айга да,
Ай толуктайт жарым айда жарыгын,
Булут каптап бозоргондо кең асман,
Жанган жылдыз жаңылабайт калыбын.

Кем сүйүүдөн өксүгөндөр үңүлүп,
Мен сыяктуу тигилишет жылдызга.
Дүйнөсүнө согуш ачкан сезимден,
Чарчаганда тынчтык издейт жылдыздан. 

Каалоо болбойт… Өксүгү жок бийиктин,
Калыбынан жазбайт дагы түнөрбөйт,
Канча көздөр каныкпаган өмүрдөн
түгөнүшөт. А жылдыздар түгөнбөйт.

Жылдыз жөнүндө ой алгач бул жерде - Адабий Ордо жарыяланды.

*   *   *

Коё турсаң, эмне кылып атасың?
Жаратымдын оозун кайра ачасың.
Абайлачы, муңуңду аз кайрычы,
Жүрөгүмдү чертип ырдап жатасың.

Балкып барам, балкып барам үнүңө,
Балкыгандан жалкып барам күнүгө.
Көңүлүмдүн күүсүн созот обонуң
Менден уучтап чачып улам тирүүгө.

Көтөрө албай калдым, мени аячы,
Эх, мен сага жаңы жылдык балаты.
Тамырыман жулуп келип атайы
Шаңдуу айланып жатканыңды карачы…

Билбейм мага кимсиң, балким жазасың,
Оңбогондой ойлуу, сырдуу, тазасың.
Абайлачы, муңуңду аз кайрычы,
Жүрөгүмдү чертип ырдап жатасың.

20.05.2026

“Коё турсаң, эмне кылып атасың?..” алгач бул жерде - Адабий Ордо жарыяланды.

(Элдик уламыш боюнча жазылган поэма)

Кылымдан кылым кылымды сурап,
таянып тоону көк тиреп турат.
Ансайын тоолор бийиктеп улам,
кылымдын доошун, тарыхын угат.

Өмүрдөн өмүр өмүрдү сурап,
таянып жерди бийикке умтулат.
Жашоого жашоо жашоону улап,
сапарга алыс аттанып турат.

Табышмактуу да, табият күчтүү
жаралган тура түбөлүк, түптүү.
Жашоодо Адам аз убак, чиркин,
мекендеп өтөт Жер бетин түктүү.

Табият, Мекен, Жашоо, Күн, Аба,
Адамзат, өмүр, ичер Суу жана
мамиле, Сүйүү – тирилик өлбөс,
алоолоп жанат жашоодо гана.

Өмүрдө жашап канчалар өткөн,
шамалга желип издери өчкөн.
Бул баян бирок түбөлүк жашайт,
кылымдан өтүп кылымга жеткен.

Жарылып жүрөк жалындуу жандан…
жалыны жарып каптаган кандан,
кызарган тоолор кылымды сурап,
эстелик болуп муунга калган.

Жети-Өгүз тоосун жетектеп алган,
жол боюн ээлеп жол карап калган,
«Жарылган жүрөк» баяны мындай,
сүйүүнүн күчүн даңаза салган.

Кылымдар мурун кыргыздан чыккан,
кыз болгон дешет акылы тунук.
Ата-энеси аны бапестеп багып:
«Байлыгым, – дешкен, – байлыктан улук!».

Табият аны жаратып башка,
жанына жанын ширеткен экен.
Бир гана ирет адамзат үчүн
жаралып тирүү гүл өскөн экен.

Бурулуп тыңшап булбулдун үнүн,
билиптир ал кыз куштардын тилин.
Бириккен экен дүйнөгө жаны
түшүнгөн үчүн дүйнөнүн дилин.

Аярлап карап ар чөбүн, гүлүн
айтчу экен элге алардын үнүн.
Карагай, арча, жан-жаныбардын,
сезе алган үчүн жан туйбас дилин.

Адамдан башка гүл жибек мүнөз,
бой жетет Сулуу акыры бир кез.
Аралап айыл-айылга түнөйт,
айтылуу кыздын дүйнөсү – көп сөз…

Керилип күндөй мээримин төгүп,
суйкайып айдай көңүлдү бөлүп.
Караган жандын шаштысы кетет,
карагат көздүн акылын көрүп.

Эрке жел аста чачынан сылап,
ийилип гүлдөр таазимин кылат.
Кулпуна түшүп ал басып өтсө,
чыкпаган жерден гүл өнүп чыгат.

Акмалап жүрүп алыстан багып,
Күн-Эне кызга мээримин салып,
бой жеткен кезде пендеге Сүйүү
бериптир ийип, ишенип, жанып.

…Күндөрдүн бири күтпөсө керек,
бир сезим келип Сулууну эзет.
Жомоктой Сүйүү эшигин ачып,
периште жанын азгырып кетет.

Каранып сууга таранып жатса,
сейилдеп Сулуу эс алчу бакта,
жүрөгүн өрттөп чок салып өтөт,
бир атчан жигит көз оту башка.

Ажары кыздын көңүлүн буруп,
көрбөсө көпкө бушайман кылып,
айылдаш жигит арзуусун айтып,
сулуунун анан санаасы тынып.

Ээрчишип экөө сырдашып терең,
чырмалган сезим түйүнүн чечет.
«Аркалап бирге өмүрдүн жүгүн,
өтөлү жарык дүйнөдөн», – дешет.

Көл жээгин бойлоп көркөмү артык,
куушуп ойноп, бактыга балкып…
ар күнү бирге узатып күндү,
кайтышат кечте жүздөрү жаркып.

Бөлүнсө экөө дүйнөсү тарып,
эртеңин күтүп кареги талып…
кубанып кайра тосушат таңды
койнунда түндүн уйкусу калып.

Жолукса айтар сөздөрү бүтпөй,
тамшанат дүйнө кооздугун карап.
Таң калат: «Мынча байкалбай мурун,
табият көркү неге ойго салат?..»

Кулпунуп дүйнө кубулуп миң түр,
ашыктык ырын обонго салат.
Булактын шыңгыр үнүндө мукам,
эки ашык жардын күлкүсү калат.

Тоолордун толкун денеси жибип,
арчалар бийлеп, куштары сайрайт.
Суктана карап Ай дагы көктөн
ардагын издеп сүйүүнү самайт.

Күн нурун төгүп, гүл жыты аңкып,
таманда жашыл шибери баркыт.
Жашоого эргип кумары канбай,
жомоктой дүйнө сезимге балкып…

Аларда сүйүү мөмөсүн үзүп,
каларда сезим мекенин ээлеп,
кетерде бүтүн дүйнөнү түзүп,
жетерде күткөн тилегин өөнөп,

чагылган болуп ортону бөлгөн,
тагдырдын катуу бороону урат.
Бир бүтүн тамчы өңдөнгөн Экөө,
бөлүнөт баштан бактысы кулап.

Айылдын бийи атагы чыккан,
сулуунун сынын суктанып угат…
Уу колун салып туткундап алып,
сезимди бийдин бийлиги утат…

Жактырат – Бий да – Сулууну чындап…
А Сулуу – улуу Сүйүүнү сыйлап,
тагдырга моюн сунгусу келбейт…
Бий алат – кызды күч менен кыйнап…

Тарттырып ийип жигити сыздайт,
айласы кетип Сулуу да ыйлайт.
Кызыгы өчө түшкөндөй жашоо,
муңканып сүйүү дүйнөсүн кыйбайт.

Бозоруп тоолор, боздоптур шамал
бото көз кайгы тартканы үчүн.
Көнөктөп жамгыр көз жашын төгүп,
томсоргон экен дүнүйө бүтүн.

Акыры көнбөй жазмышка Сулуу:
«Ата-энем мени кечирер, – дептир, –
байлыктын кулу, бийликтин кулу
болгуча жандан кечкеним эптир!..» –

деген ой менен жашынып, качып,
тоо таяп жөнөйт айаары жалгыз, –
табият болуп таянары анын,
кайратын айтып дирилдейт – жалбыз.

Жандуудай тамчы көз жашын сыгып,
арчалар ыйлап, термелип терек:
«– Адам, бул – жашоо, жашоодо кымбат
сүйүүнү сыйлоо пенде үчүн керек.

Кейибе Сулуу кетериң анык,
периште жаның өз изин салып.
Арманың өңдүү жашоодон танбай,
түптөлгөн сүйүү дастаның калып», –

дегиче болбой, жүрөккө туштап,
канжарды малып, топурак уучтап,
жыгылат – Сулуу – кучактап тоону,
жашоого канбай, жерди оё муштап.

Жалындуу жүрөк жарылды дагы,
жалындап тоону каптады каны…
Ысыгы өтсө Жер-Эне туйлайт,
кыйналып кошо чыкчудай жаны.

Башынан сүйөп Жер-Эне сүйөт:
«– Пендени менче кайсы жан сүйөт?!
Коюнум муздак… жаштыгың кантет?
Өрттөнүп дүйнөм, өзөгүм күйөт!

Кайрымдуу болсо тагдырың сенин,
бир үйдүн куту – жар болбойт белең.
Сыйлашсаң сыйдан жер денем жибип,
сендей жаш жанга зар болбойт элем.

Таалайлуу болсо тагдырың сенин,
талпынтып бала учурбайт белең.
Энелик парзды аткарып сен да,
жолунан тосуп утурлайт элең!..»

Сыздаган үндөн сыздаган шамал,
тоо өрдөп чуркайт, токтоно албай.
Булкунуп жөнөйт, буулуккан бойдон,
төмөндө айыл… Кабары бардай…

…Арманы артып, Сулууну ойлоп,
эскерип, тааныш жолдорун бойлоп,
келатса жигит алдынан торойт,
сыздаган шамал бастырбай боздоп.

Сезгендей жигит ашыгып келип,
кан жуткан ысык ашыгын көрүп,
аскадан боюн таштаган экен,
Сулуусуз өтөр өмүрүн жерип…

…Жалбырттап жанып, кайгыны танып,
аргасыз көктөн Күн жетпей калып,
зыркырайт кыздын бетинен сүйүп:
«– Нурума бөлөп жүрчү элем багып.

Оо, пендем, сүйүү тамырың кыйдың,
тагдырың түшөр торуна ыйдын…
Өзүңдү өзүң өксүтүп кыйнап,
кол салып койдуң боюна сыйдын.

Сүйүүнү сага ишенич менен,
жанымдан сууруп өзүңө бергем.
Өзүмдөй күйүп, жашоону сүйүп,
бөлөнсө дегем мээримге жерден.

Бул сүйүүң тамган тамчы эле менден,
канымдан сыгып өзүңө бергем.
Мээримге балкып бири-бирин сүйгөн,
ынтымак, сыйды күткөмүн сенден.

Аттиң ай, эми арманда калып,
адашкан кайчы сүйүүнү багып,
жетсең да, жетпей өкүнүп көбүң
күйүттү ырдап өтөрүң анык»,  ̶

дегенде ысып, үп болуп аба,
күн нуру тоону тешиптир өтүп.
Күйүттүү сүйүү нурунан туйлап,
ордунан тоолор козголуп кетип,

кыз-жигит өлгөн жаралуу аска,
жарылып чарт-чурт бөлүнгөн дешет.
Сүйүүнүн улуу касиет, күчү
«Кош жүрөк» болуп көрүнгөн дешет.

Өмүрдө жашап канчалар өткөн,
шамалга желип издери өчкөн.
Бул баян бирок түбөлүк жашайт,
кылымдан өтүп кылымга жеткен.

Жети-Өгүз тоосун жетектеп алган,
жол боюн ээлеп жол карап калган
«Жарылган жүрөк» кылымды тосот,
узатып кайра жолуна салган…

Жанынан өтсөм көңүлгө түнөп,
көп ойго салат «Жарылган жүрөк».
Кыялым барып чабыттап алыс,
кыярган доордун көлүндө сүзөт.

Көргөндө дайым көңүлдү буруп,
«Жарылган жүрөк» жол жээкте туруп,
азыркы күндүн аялуу дартын,
көрсөткөн өңдүү ичинен туюп…

Арыбай кылым карыткан сүйүү,
баянын уксам көз жашым кулайт.
Жарылбай азыр жүрөктөр канча,
жаракат алып жашоосун улайт.

* * *

…Жарылбай азыр жүрөктөр канча,
жаракат алып жашоосун улайт…

2001-ж.

Жарылган жүрөк алгач бул жерде - Адабий Ордо жарыяланды.

Илгерки-и бир зикир чалган шамандай,
Иттер үрсө түн жаңырта арсылдап.
Эрте менен азан айтып жаткандай,
Эшектери обон созот заңкылдап.

Койлор ырдап коңур үндүү хор менен,
Уйлар мөөрөйт арияны айткандай.
Аргымагы солист сымал кишенеп,
Актриса болот эчки шайтандай.

Таранчылар конгон токтун зымына,
Ноталардай сызыктарга тизилген,
Чаташтырбай дирижёрдой башкарат,
Чабалекей – дирижёрдой кийинген.

Ооз комузун чертсе таңда чегиртке,
Ойгонушуп, ишке кетет аталар.
Арабасын айдап бара жатканда,
Оркестрдей чак-чук этет такалар.

Шыңкылдашса сууга келген жеңелер,
Шыңгыр-р этип обон коштой чакалар.
Бейгам жат деп, бешик болуп терметип,
Бейпил түндүн ырын ырдайт бакалар…

Айыл музыкасы алгач бул жерде - Адабий Ордо жарыяланды.