<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Архивы түрк адабияты - Адабий Ордо</title>
	<atom:link href="https://adabiyat.men/tag/turk-adabiyaty/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://adabiyat.men/tag/turk-adabiyaty/</link>
	<description>Кыргыз акын-жазуучуларынын адабий ордосу</description>
	<lastBuildDate>Thu, 29 Oct 2026 03:34:17 +0000</lastBuildDate>
	<language>ky-KG</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	

<image>
	<url>https://adabiyat.men/wp-content/uploads/2025/12/cropped-z_ao-32x32.png</url>
	<title>Архивы түрк адабияты - Адабий Ордо</title>
	<link>https://adabiyat.men/tag/turk-adabiyaty/</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title>Атилла Ильхан: “Атым күз”</title>
		<link>https://adabiyat.men/atilla-ilhan-atym-kuz/</link>
					<comments>https://adabiyat.men/atilla-ilhan-atym-kuz/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ильхан Атилла]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 04 Nov 2026 06:00:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Котормо]]></category>
		<category><![CDATA[Поэзия]]></category>
		<category><![CDATA[Топ]]></category>
		<category><![CDATA[Атилла Ильхан]]></category>
		<category><![CDATA[котормо]]></category>
		<category><![CDATA[түрк адабияты]]></category>
		<category><![CDATA[ыр]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://adabiyat.men/?p=3109</guid>

					<description><![CDATA[<p>Керемет гүлдөр жаайт ар жагына өрүктүн дарагына Нур болуп сүзүп барат чагылып көздөрүңө бүт бардык тарабына Кеч кирди мага дагы төгүлөт бариктерим акырындап атым күз. ...</p>
<p><a href="https://adabiyat.men/atilla-ilhan-atym-kuz/">Атилла Ильхан: “Атым күз”</a> алгач бул жерде - <a href="https://adabiyat.men">Адабий Ордо</a> жарыяланды.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[

<div class="kk-star-ratings kksr-auto kksr-align-left kksr-valign-top"
    data-payload='{&quot;align&quot;:&quot;left&quot;,&quot;id&quot;:&quot;3109&quot;,&quot;slug&quot;:&quot;default&quot;,&quot;valign&quot;:&quot;top&quot;,&quot;ignore&quot;:&quot;&quot;,&quot;reference&quot;:&quot;auto&quot;,&quot;class&quot;:&quot;&quot;,&quot;count&quot;:&quot;1&quot;,&quot;legendonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;readonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;score&quot;:&quot;5&quot;,&quot;starsonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;best&quot;:&quot;5&quot;,&quot;gap&quot;:&quot;5&quot;,&quot;greet&quot;:&quot;Биринчилерден баа бериңиз!&quot;,&quot;legend&quot;:&quot;5\/5 - (1 добуш)&quot;,&quot;size&quot;:&quot;22&quot;,&quot;title&quot;:&quot;Атилла Ильхан: “Атым күз”&quot;,&quot;width&quot;:&quot;132.5&quot;,&quot;_legend&quot;:&quot;{score}\/{best} - ({count} {votes})&quot;,&quot;font_factor&quot;:&quot;1.25&quot;}'>
            
<div class="kksr-stars">
    
<div class="kksr-stars-inactive">
            <div class="kksr-star" data-star="1" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="2" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="3" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="4" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="5" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
    </div>
    
<div class="kksr-stars-active" style="width: 132.5px;">
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
    </div>
</div>
                

<div class="kksr-legend" style="font-size: 17.6px;">
            5/5 - (1 добуш)    </div>
    </div>

<p class="wp-block-paragraph">Керемет <br>гүлдөр жаайт ар жагына <br>өрүктүн дарагына <br>Нур болуп сүзүп барат <br>чагылып көздөрүңө <br>бүт бардык тарабына <br>Кеч кирди мага дагы <br>төгүлөт бариктерим <br>акырындап <br>атым күз. </p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>Түрк тилинен которгон Толук Бек Байзак</em></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
<p><a href="https://adabiyat.men/atilla-ilhan-atym-kuz/">Атилла Ильхан: “Атым күз”</a> алгач бул жерде - <a href="https://adabiyat.men">Адабий Ордо</a> жарыяланды.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://adabiyat.men/atilla-ilhan-atym-kuz/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (11)</title>
		<link>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-11/</link>
					<comments>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-11/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Памук Орхан]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 23 Aug 2026 04:16:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Кара сөз]]></category>
		<category><![CDATA[Котормо]]></category>
		<category><![CDATA[Топ]]></category>
		<category><![CDATA[котормо]]></category>
		<category><![CDATA[Орхан Памук]]></category>
		<category><![CDATA[роман]]></category>
		<category><![CDATA[түрк адабияты]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://adabiyat.men/?p=2275</guid>

					<description><![CDATA[<p>(роман)&#160; (Уландысы. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10)  11. Менин атым Кара Кеч киргенде себелей баштаган кар таң аткыча жаады. Шекүренин...</p>
<p><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-11/">Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (11)</a> алгач бул жерде - <a href="https://adabiyat.men">Адабий Ордо</a> жарыяланды.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[

<div class="kk-star-ratings kksr-auto kksr-align-left kksr-valign-top"
    data-payload='{&quot;align&quot;:&quot;left&quot;,&quot;id&quot;:&quot;2275&quot;,&quot;slug&quot;:&quot;default&quot;,&quot;valign&quot;:&quot;top&quot;,&quot;ignore&quot;:&quot;&quot;,&quot;reference&quot;:&quot;auto&quot;,&quot;class&quot;:&quot;&quot;,&quot;count&quot;:&quot;1&quot;,&quot;legendonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;readonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;score&quot;:&quot;5&quot;,&quot;starsonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;best&quot;:&quot;5&quot;,&quot;gap&quot;:&quot;5&quot;,&quot;greet&quot;:&quot;Биринчилерден баа бериңиз!&quot;,&quot;legend&quot;:&quot;5\/5 - (1 добуш)&quot;,&quot;size&quot;:&quot;22&quot;,&quot;title&quot;:&quot;Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (11)&quot;,&quot;width&quot;:&quot;132.5&quot;,&quot;_legend&quot;:&quot;{score}\/{best} - ({count} {votes})&quot;,&quot;font_factor&quot;:&quot;1.25&quot;}'>
            
<div class="kksr-stars">
    
<div class="kksr-stars-inactive">
            <div class="kksr-star" data-star="1" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="2" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="3" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="4" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="5" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
    </div>
    
<div class="kksr-stars-active" style="width: 132.5px;">
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
    </div>
</div>
                

<div class="kksr-legend" style="font-size: 17.6px;">
            5/5 - (1 добуш)    </div>
    </div>

<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>(роман)&nbsp;</em></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>(Уландысы.</strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-1/"><strong> 1</strong></a><strong>,</strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-2/"><strong> 2</strong></a><strong>,</strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-3/"><strong> 3</strong></a><strong>,</strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-4/"><strong> 4</strong></a><strong>, </strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-5/"><strong>5</strong></a><strong>, </strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-6/"><strong>6</strong></a><strong>, </strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-7/"><strong>7</strong></a><strong>, </strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-8/"><strong>8</strong></a><strong>, </strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-9/"><strong>9</strong></a><strong>, <a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-10/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">10</a>) </strong></p>



<h3 class="wp-block-heading">11. Менин атым Кара</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Кеч киргенде себелей баштаган кар таң аткыча жаады. Шекүренин катын түнү бою улам-улам кайра окуп чыктым. Ээн үйдүн ээн бөлмөсүндө тынчым кетип ары-бери басып жүрүп, шам чыракка улам жакындап келип, алсыз күйгөн шамдын дирилдеген жарыгында сүйгөнүмдүн ачуу менен жазылган тамгаларынын калчылдаган сызыктарына тигилем. Алар мага калп айтыш үчүн түрдүү кейипке кирип, оңдон солго ийилип-бүктөлүп, улам башкача өңүттө көрүнгөнсүйт. Анан көз алдыма капысынан ачылган терезе, анын артынан көрүнгөн сүйүктүүмдүн жүзү жана кайгылуу жылмаюусу келе калат. Акыркы алты-жети жылда акылымда улам өзгөртүп, улам башка элестер менен алмаштырып сактап жүргөн, эриндери алча түстүү бардык элестерди анын чыныгы жүзүн кайра көрөр замат унутуп калыпмын.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бир маал түн ортосунда үйлөнүү тууралуу таттуу кыялдарга алдырып жибердим. Ал кыялдарда сүйүүмдөн да, сүйүүмдүн жоопсуз калбаганынан да эч күмөнүм жок эле. Экөөбүз чоң бакыт менен баш кошобуз. Бирок тепкичтүү бир үйдө жашаган ошол кыялым бат эле талкаланып кетет. Татыктуу кызмат таба албайм, аялым менен улам урушуп, ага сөзүм өтпөйт.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бул караңгы ойлорду кезинде Арабстанда бойдок жүргөн түндөрүмдө окуган <strong>Газалинин</strong> <em>Ихъя-и улум ад-дин</em> деген эмгегиндеги “Никенин зыяндары” жөнүндө бөлүмүнөн өзүмө сиңирип алганымды түшүнгөндө, түн ортосунда ошол эле китепте никенин пайдалары тууралуу мындан алда канча көп сөз айтылганы эсиме түштү. Бирок канча ирет окуган болсом да, анын пайдаларынын экөөнү гана эстей алдым.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Биринчиси – эркек үйлөнгөндөн кийин анын үйүн тартипке келтире турган адам табылат. Бирок менин кыялымдагы тепкичтүү үйдө эч кандай тартип жок эле.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Экинчиси – адам өзүн күнөөлүү сезип жалгыз кумарга батуудан жана андан да көбүрөөк күнөөкөр сезим менен караңгы көчөлөрдө сойку аңдыган бузукулардын артынан темселеп жүрүүдөн кутулат.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ушул кутулуу жөнүндө ойлогонум түн бир оокумда кайра эле жалгыз кумарга баткан баягы адатымды эсиме салды. Акылымдагы бул ойдон тезирээк арылыш үчүн адаттагыдай эле бөлмөнүн бир бурчуна барып отурдум. Бирок көп өтпөй бул да колумдан келбей калганын түшүндүм. Он эки жылдан кийин кайрадан сүйүп калыптырмын!</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ушул жаңылбас далил жүрөгүмдү ушунчалык толкутуп, бүлүк салды дейсиң, шамдын титиреген жалыны сыяктуу өзүм да бөлмөнүн ичинде титиреп- калтырап басып жүрдүм. Эгер Шекүре терезеге чыгып мага көрүнмөк болсо, анда эмнеге мага теңирден тескери маанидеги ушул катты жөнөттү? Эгер ал мени чындап каалабаса, анда эмнеге атасы мени чакырып жатат? Же экөө, атасы менен кызы – мага кандайдыр бир оюн уюштурушканбы?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бөлмө ичинде ары-бери басып жүрүп, эшиктин, дубалдын, жыгач полдун кычыраган үндөрү менин ар бир суроомо өздөрүнчө жооп берүүгө аракет кылып жаткансып, мен сыяктуу эле кекечтенип жаткандай сезилди.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Көп жыл мурда тарткан сүрөтүмдү кайра карадым. Ал сүрөттө Ширин дарактын бутагына илинген Хосровдун сүрөтүн көрүп, аны сүйүп калган учур чагылдырылган эле. Мен аны Тебризден келип жездемдин колуна жаңы эле тийген ортозаар бир китептеги ошол эле миниатюрага шыктанып тартып чыккам.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бул сүрөттү көрүү мурдагыдай мени уят кылбады. Илгери аны эстеген сайын сүйүүмдү өтө жөнөкөй билдиргенимден жана сүрөттүн жупунулугунан уялар элем. Бул жолу ал мени жаштыгымдын бактылуу күндөрүнө да алып кеткен жок.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Таңга жуук жаным жай алып, абалды акылга салып таразалай алдым. Шекүренин мага ошол сүрөттү кайра жөнөтүшүн ал мен үчүн куруп жаткан сүйүү шахматындагы кылдат жүрүш катары кабыл алдым. Анан шамдын жарыгына отуруп алып, ага жооп кат жазып кирдим.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бир аз уктап алып эртең менен катты көкүрөгүмө каткан бойдон көчөгө чыктым. Көпкө басып жүрдүм. Кар Стамбулдун тар көчөлөрүн кеңейтип, шаарды элдин ызы-чуусунан арылтып койгондой көрүнчү. Баары менин бала кезимдегидей тыптынч, бейпил эле.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бала чагымда карга толгон кыш күндөрүндө ойлогондой эле, мага Стамбулдун эстеликтерин, күмбөздөрүн, бактарын бүт эле каргалар каптап алгандай сезилди. Кардагы кадамдарымдын кычыраган үнүн угуп, демимден чыккан бууну карап тез-тез басып баратып, бир мезгилде жездем жөнөткөн сарайдын сүрөтчүлөр устаканасы да ушул көчөлөрдөй тынч болсо керек деп ойлоп толкундандым.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Жөөттөр жашаган маалеге кирбей туруп эле, катымды Шекүреге жеткире турган Эстерге бир бала аркылуу кабар жөнөттүм. Аны менен түшкү намазга чейин жолуга турган жерди белгиледим.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Айя-Софиянын артындагы сарай сүрөтчүлөрүнүн устаканасына эртелеп келдим. Бир кезде өзүм шакирт болуп иштеп, жездемдин жардамы менен кирип-чыгып жүргөн бул имараттын кебетеси өзгөрбөптүр. Болгону чатырларынан салаңдаган муздар гана көзгө урунат.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Алдымда жаш, келишимдүү бир шакирт, артында мен ээрчип бараттым. Кайнатылган желимдин жыты сиңген бөлмөлөрдөн өтүп бардык. Баштары айланып калган кары мукабачылар, жаштайынан бүкүрөйүп калган чебер сүрөтчүлөр, очоктун жалынын муңайым тиктеп отуруп тизесиндеги табактарга карабай боёк аралаштырган жаш жигиттер көзүмө урунду.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бир бурчта кучагындагы төө куштун жумурткасын кылдат боёп жаткан карыяны, жыгач суурманы кубаныч менен кооздоп жаткан дагы бир устаны жана аларды урмат менен карап турган жаш шакиртти көрдүм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ачык турган бир бөлмөдөн устаттары жемелеп жаткан жаш окуучулардын кетирген катасын түшүнүүгө аракет кылып, жүздөрүн кызартып, алдындагы кагазга дээрлик тийгизе эңкейип калганын байкадым.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Башка бир бөлмөдө болсо кайгылуу бир шакирт боёкту да, кагазды да, сүрөт өнөрүн да унутуп, жаңы эле өзүм толкунданып басып өткөн көчөгө тигилип турган экен.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бөлмөлөрдүн ачык эшиктеринин алдында көчүрмө жасап, боёк даярдап же калемин учтап отурган сүрөтчүлөр мага чоочун, жактырбаган көздөр менен душманча карап калышты.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Муз баскан тепкичтер менен өйдө чыктык. Устакананын экинчи кабатын айлана курчаган жабык курчоонун алдынан бастык. Төмөнкү ички короодо калың жүндөн тигилген чапан кийсе да сууктан калтырап турган эки жаш шакирт бир нерсени, балким кандайдыр бир жаза күтүп турушкандай сезилди.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошондо өз жаштыгымды эстедим. Жалкоолук кылып же кымбат боёкту ысырап кылган шакирттер кантип токмоктолуп, буттары канаганча таманына балак урулганы бүт көз алдыма тартылды.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Акыры жылуу бөлмөгө кирдик. Ал жерде тизелеп жай отурган сүрөтчүлөрдү көрдүм. Бирок алар мен кыялданган атактуу устаттар эмес, жаңы эле шакирттиктен чыккан жаш сүрөтчүлөр экен.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Илгери мени терең урмат менен толкунданууга бөлөгөн ушул бөлмө азыр такыр башкача көрүнөт. Устат Осмон лакап ат коюп атаган чебер сүрөтчүлөрдүн көбү эми үйлөрүндө иштеп калгандыктан, бул жер улуу падышанын атактуу сүрөтканасына эмес, Чыгыштын ээн тоолорунда унутулуп калган чоң кербен сарайдын кең бөлмөсүнө көбүрөөк окшоп калыптыр.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бөлмөнүн бир четинде бийик текченин жанында он беш жылдан кийин биринчи жолу көргөн баш сүрөтчү <strong>Устат Осмон</strong> отурган экен. Ал мага көлөкөдөн да арбакка көбүрөөк окшош сезилди. Сапарларда жүргөндө сүрөт өнөрү жөнүндө кыялдансам, көз алдыма дайыма <strong>Бекзаттай</strong> улуу устат болуп элестеген адам азыр Айя-София тарапты караган терезеден түшкөн аппак кардын жарыгында ак кийимчен отуруп, баягы эле бул дүйнөдөн өтүп кеткен рухтардын арасына аралашып калгансып көрүндү.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мен анын мең баскан колун өөп, өзүмдү тааныштырдым. Жездем мени бала чагымда ушул устаканага алып келгенин, бирок кийин мен сүрөтчүлүктү эмес, катчылыкты тандап кеткенимди айттым. Жылдар бою чыгыш шаарларында ар кандай пашалардын катчысы, казына иштеринин катчысы болуп кызмат өтөгөнүмдү, <strong>Серхат паша</strong> жана башка пашалар менен бирге <strong>Тебризде</strong> хаттаттар (1) жана сүрөтчүлөр менен иштешип китептерди даярдатканымды, <strong>Багдадда</strong>, <strong>Халепте</strong>, <strong>Ванда</strong> жана <strong>Тифлисте</strong> жүргөнүмдү, көптөгөн согуштарды көргөнүмдү айтып бердим.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>– Атаганат, Тифлис! –</strong> деди улуу устат, терезедеги майлуу кездемеден чыпкаланып, кар баскан бакка түшкөн аппак жарыкты тиктеп. – <strong>Азыр ал жакта да кар жаап жатабы?</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Ал өнөрүнүн туу чокусуна жеткен сайын көзү тунарып, карыганда жарымы ыйык, жарымы кем акыл карыга айланган, айланасында уламыштар айтылган байыркы перс устаттарына окшоп сүйлөп турду. Бирок анын шайдоот көздөрүнөн жездемди чын дили менен жек көрөрүн, ал эми менден шек санап турганын дароо эле байкадым.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошентсе да ага араб чөлдөрүндө кар бул жактагыдай жалаң эле Айя-София мечитинин үстүнө эмес, адамдардын эскерүүлөрүнө да жаай турганын айтып бердим. Тифлис чебине кар жааганда кир жууп жаткан аялдар гүлдөй назик ырларды ырдашарын, ал эми балдар жайга деп жаздыктарынын алдына муз катып коюшарын баяндадым.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Барган жерлериңдеги сүрөтчүлөр эмнени тартышат, эмнени элестетишет, ошону айтып бер, – деди ал.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бөлмөнүн бир бурчунда барактардын четине сызык тартып жатып кыялга баткан жаш сүрөтчү башын көтөрүп, башка усталар менен кошо мени карап калды. Анын көздөрү: <strong>“Бизге эң керемет жомокту айтып бер”</strong>, – деп тургандай көрүндү.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мен алардын көбү өз маалесиндеги дүкөнчүнүн ким экенин, коңшу жашылча сатуучу эмне үчүн урушаарын же бир кило нан канча турарын деле билбей турганын түшүнчүмүн. Бирок Тебризде, Казвинде, Ширазда, Багдадда кайсы сүрөтчү кандай иштеп жатканын, кайсы хан, кайсы шах, кайсы султан же ханзаада китеп үчүн канча алтын коротуп жатканын жакшы билишчү. Ал тургай ошол чөйрөлөрдө кара тумоодой тез тараган ушак-айыңдарды да бирин калтырбай угуп турушарына эч күмөнүм жок эле.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошентсе да баарын кайра айтып бердим.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Анткени мен Чыгыштан – аскерлер тынымсыз согушкан, ханзаадалар бири-бирин өлтүрүп, шаарларды өрттөп, талап-тоногон, согуш менен тынчтык күн сайын сөз болгон, кылымдар бою эң мыкты ырлар жаралып, эң улуу миниатюралар тартылган Персия жеринен келген элем да.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Баарыңар билгендей, элүү эки жыл тактыда отурган Шах Тахмасп өмүрүнүн акыркы жылдарында китепке, миниатюрага жана сүрөт өнөрүнө болгон ышкысын таштап, акындардан, сүрөтчүлөрдөн, каллиграфтардан жүз үйрүп, өзүн ибадатка арнап дүйнөдөн кайтты. Анын ордуна уулу Исмаил такка отурду, – дедим.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">&#8211; Атасы анын орой жана кыялы чатак мүнөзүн жакшы билгендиктен жыйырма жыл бою зынданда кармаган экен. Такка отурары менен Исмаил кутургансып, бир туугандарын муунтуп өлтүрттү, айрымдарынын көзүн ойдуруп аксарайдан алыстатты. Бирок душмандары акырында ага апийим берип ууландырып жок кылышты. Такка болсо анын жарым эс агасы Мухаммед Худабенде чыкты.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Анын тушунда ханзаадалар да, алардын бир туугандары да, дубан башчылары да, өзбектер да – баары козголоң чыгарышты. Алар бири-бири менен да, биздин Серхат паша менен да ушунчалык кырды бычак согуш жүргүзүштү дейсиң, бүтүндөй Персия чакчелекей будуң-чаң болуп эле жатып калды.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Азыркы шахтын акчасы жок, эрки жок, көзү да жакшы көрбөйт. Ал китеп жаздырмак тургай сүрөт тарттырганга да жарабай калды.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошентип, Казвин менен Гераттын атактуу сүрөтчүлөрү, Шах Тахмасптын сүрөтканасында кереметтерди жараткан кары усталар менен алардын шакирттери, кыл калемдери менен аттарды учуруп чаап, барактан көпөлөктөрдү учуруп жиберчүдөй кылып тарткан сүрөтчүлөр, ар кандай түстүн чеберлери, мукабачылар, каллиграфтар &#8211; баары тең ишсиз, акчасыз, баш калкалоочу жайсыз калышты.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Айрымдары түндүктөгү Шейбанийлерге, башкалары Индияга, дагы бирөөлөрү бул жакка, Стамбулга көчүп келди.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кай бирөөлөрү башка кесипке өтүп, ошол жерде өз өнөрүн да, абийирин да жоготушту.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Дагы бирөөлөр майда ханзаадалардын же дубан башчыларынын кызматын кылып, болгону үч-төрт барак сүрөтү бар, алакандай чакан китептер үчүн эмгектене башташты.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Натыйжада бардык жерде катардагы жоокерлерге, көрөрман пашаларга, эрке ханзаадаларга ылайыкташтырылып шашылыш жазылган, үстүртөн кооздолгон арзан китептер көбөйүп кетти.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– <strong>Алар канчага сатылып жатат?</strong> – деп сурады Устат Осмон.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– <strong>Улуу Садык бей</strong> бир өзбек сипайы үчүн болгону кырк алтынга эле <strong>“Ажайып махлуктар”</strong> китебин кооздоп берген дешет, – дедим. – Чыгыш жортуулунан Эрзурумга кайтып келе жаткан көрөрман бир пашанын чатырынан барактарынын арасында улуу устат <strong>Сиявуштун</strong> колунан чыккан сүрөттөрү да бар, уятсыз сүрөттөргө толгон бир <strong>муракканы</strong> (2) көрдүм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Сүрөт тартуудан баш тарта албаган улуу устаттар эми кайсы бир китептин же баян-окуянын бөлүгү болбогон өз алдынча сүрөттөрдү тартып сатып калышыптыр. Андай жалгыз сүрөткө тигилгенде: <em>“Бул кайсы окуянын кайсы көрүнүшү?”</em> – деп сурабайсың. Ага жөн гана сүрөттүн өзү үчүн, көрүү ырахаты үчүн суктанасың. Маселен: <em>“Мына бул ат кантип тирүүдөй тартылган! Кандай сонун!”</em> – деп сүрөтчүгө акчаны ошол үчүн төлөйсүң.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Согуш сүрөттөрү да, ашыктык же уят көрүнүштөр тартылган сүрөттөр да жакшы өтө турган болуптур. Эл жыш чагылдырылган чоң согуш көрүнүшүнүн баасы үч жүз акчеге чейин түшүп кеткен, бирок аны алдырган киши дээрлик жок экен. Айрым сүрөтчүлөр кардар табылсын деп, сүрөттөрүн жылмаланбаган, боёк сүртүлбөгөн кагазга кара сыя менен гана тартып сатып жатышат.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Менин өтө шайыр, өтө чебер бир музаххибим бар эле, – деди Устат Осмон. – Ишин ушунчалык назик, ушунчалык көркөм аткаргандыктан, биз аны Зарип эфенди деп атап алганбыз. Бирок ал да бизди таштап кетти. Алты күн болду, дайынсыз жоголду.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Адам ушул сүрөткананы, атасынан калган ушундай куттуу үйдү кантип таштап кете алат? – деп сурадым.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Бала чагынан бери өз колум менен тарбиялап өстүргөн төрт мыкты устам – <strong>Көпөлөк, Зайтун, Лейлек жана Зарип</strong> &#8211; падышабыздын буйругу менен эми өз үйлөрүндө иштеп жатышат, – деди Устат Осмон.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Сыртынан караганда бул алардын <strong>“Сүрнаме”</strong> китеби үчүн жайыраак иштеши үчүн жасалгандай көрүнчү. Бул жолу султан чебер сүрөтчүлөрү үчүн сарайдын ичинде өзүнчө бөлмө бөлдүргөн эмес, ар ким өз үйүндө иштесин деп буйрук бериптир.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошол замат бул буйруктун чыныгы себеби таякем даярдап жаткан жашыруун китеп болушу мүмкүн деген ой келди да, унчукпай калдым.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Устат Осмон муну атайын кыйытып айтып жатты бекен?</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">– <strong>Нури эфенди!</strong> – деди ал бүкүрөйгөн, өңү купкуу сүрөтчүгө. – <strong>Кара Челебиге вазият көрсөт!</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>“Вазият”</strong> &#8211; мен жаш кезимде, сүрөтканада болгон окуялардын баарын демин ичине катып карап жүргөн мезгилде өтө маанилүү салтанат эле. Ар эки ай сайын падышабыз сүрөтканага келип турганда өткөрүлчү.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошондо казына башчы Хазым, <strong>Шехнамечи Локман эфенди</strong> жана баш сүрөтчү Устат Осмон падышага кайсы уста кайсы китептин кайсы барагынын үстүндө иштеп жатканын, ким алтын жалатып, ким сүрөт боёп, ким боёк даярдап, ким кооздук чектерди тартып жатканын, ким ар кандай өнөрдү бирдей мыкты өздөштүргөн чебер экенин бирден түшүндүрүп беришчү.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кийин бул салтанат дээрлик өткөрүлбөй калган. Анткени сүрөттөрдүн көбүнүн автору болгон Шехнамечи Локман абдан карып, төшөктөн турбай калган; баш сүрөтчү Осмон дайыма таарыныч менен ызанын ичинде жашап калган; ал эми <strong>Көпөлөк, Зайтун, Лейлек жана Зарип</strong> аттуу төрт мыкты сүрөтчүлөр эми үйлөрүндө иштеп жатышкан. Падышанын өзү да мурдагыдай сүрөтканага баладай сүйүнүп келе албай калган болчу.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошондуктан ошол улуу салтанаттын эми жөн гана окшоштурулуп көрсөтүлүшү мени терең кайгыга салды.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Нури эфенди көпчүлүк сүрөтчүлөр сыяктуу эле өмүрүн толук жашай албай, өнөрүнүн туу чокусуна жете албай эле карый түшкөн адам болчу. Бирок ал жылдар бою тактайына эңкейип бекерден-бекер бүкүрөйүп калган эмес.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ал сүрөтканада болуп жаткан иштердин баарына кылдат көңүл буруп келген. Кайсы уста кайсы кооз баракты тартканын, кимдин эмгеги өзгөчө экенин эң жакшы билчү.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошентип, мен алгач ирет зор толкундануу менен падышабыздын ханзаадаларынын сүннөт тоюн баяндаган <strong>“Сүрнаменин”</strong> атактуу миниатюраларын көрдүм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Стамбулдагы бардык усталар менен бардык кесип ээлери катышкан, элүү эки күнгө созулган бул чоң майрам тууралуу баяндарды мен Персияда жүргөндө эле уккам. Ал китеп бүтө электе эле анын даңкы бүт чыгышка тараган болчу.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Алгач мага көрсөтүлгөн сүрөттө дүйнөнүн тиреги болгон падышабыз маркум <strong>Ибрагим пашанын</strong> сарайындагы бийик балконунда олтуруп, төмөндө ат майданында өтүп жаткан майрамды токтоо жана боорукер көз караш менен карап турган экен.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Анын жүзү башка адамдардан так айырмалангыдай деңгээлде тартылбаса да, өтө кылдаттык жана терең урмат менен берилиптир.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Падышанын сол тарабын ээлеген эки беттик сүрөттүн оң тарабындагы терезелерде жана аркалардын ичинде увазирлер, пашалар, Персиянын, Татарстандын, Франктардын жана Венециянын элчилери турушкан.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Алар падыша болбогондуктан, сүрөтчү алардын жүздөрүн анча кылдат тарткан эмес. Баарынын көздөрү бир гана майдандагы шаңга тигилип турат.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Андан кийинки барактарды карасам, ошол эле жайгашуу кайра-кайра кайталаныптыр. Дубалдардын жасалгалары, дарактар, карапа чатырлар гана башкача түстө тартылган.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Китеп бүтүп, каллиграфтар жазууларын бүтүрүп, сүрөттөр боёлуп, <strong>“Сүрнаме”</strong> мукабаланганда аны барактаган окурман дайыма ошол эле орунда олтурган падышаны жана анын жанындагы меймандарды көрөт. Бирок алардын көз алдындагы ат майданда ар бир баракта такыр башкача көрүнүш ачылат.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мен да ошол көрүнүштөрдү көрдүм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Жүздөгөн табак палоону талап жеген элди көрдүм. Бышырылган өгүздү талап жатканда анын ичинен капысынан секирген коён менен куштардан чочуп качкан адамдарды көрдүм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Дөңгөлөктүү араба менен кесиптик кошуун болуп өтүп бара жатып, алардын бири арабанын үстүнө жаткан жылаңач кишинин төшүндөгү темир дөшүнү балкалар менен чаап, бирок адамга тийгизбей иштеп жаткан жез усталарын көрдүм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Падышабыздын алдынан өтүп бараткан арабанын үстүндө айнекке гвоздика гүлдөрүн, узун бойлуу кипарис дарактарын түшүрүп жаткан айнек усталарын көрдүм. Алардын артынан төөлөргө жүктөлгөн кап-кап кант, капастардын ичинде канттан жасалган тоту куштарды алып өтүп, ошол эле учурда жагымдуу ырларды окуган таттуу саткан соодагерлер келди.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Андан соң арабанын үстүнө ар кандай кулпуларды &#8211; асма кулпуларды, куту кулпуларды, эшик кулпуларын тизип коюп, жаңы замандын жаңы эшиктерине нааразы болуп сүйлөп бара жаткан кары кулпу усталарын көрдүм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Сыйкырчылар тартылган сүрөткө үч чебер сүрөтчүлөрдүн баары – <strong>Көпөлөк</strong>, <strong>Лейлек</strong> жана <strong>Зайтун</strong> – кол тийгизишкен экен.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Алардын бирөө узун шыргыйдын үстүндө жумурткаларды кең мрамор таштын үстүндө басып бараткандай эч түшүрбөй тоголотуп баратса, экинчиси ага дап кагып коштоп турган эле.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Деңиз аскерлеринин башчысы <strong>Кылыч Али паша</strong> деңизде туткунга түшүргөн каапырларды иштетип ылайдан чоң тоо жасаттырган экен. Анан алардын баарын арабанын үстүнө чыгарып, падышанын маңдайына келгенде ошол тоонун ичиндеги дарыны жардырып жиберет. Ошентип, сүрөттө анын душмандын өлкөсүн замбиректери менен кандайча талкалаганын көрсөтүптүр.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Колдоруна чоң бычактарды кармаган, жүздөрү аялдыкындай жылмакай, сакал-муруту жок касаптар роза гүлүнүн жана баклажандын өңүндөй кийим кийип алып, териси сыйрылып илгичтерде асылып турган кызгылт койлорду карап жылмайып турушканын көрдүм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Темир чынжыр менен падышанын алдына алынып келген арстанды атайылап кыжырына тийип мазакташкан экен. Анын көздөрү канга толуп, каарына келгенде эл багуучуларды дүркүрөтө кол чаап кубаттаптыр.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кийинки баракта болсо исламды символдоштурган арстан каапырлар дүйнөсүн туюндурган мала кызыл жапайы доңузду кубалап баратканын көрдүм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Падышанын алдынан арабанын үстүндөгү дүкөнүндө тескери илинип алып кардарынын сакалын кырып жаткан чачтарачтын сүрөтүнө көпкө чейин суктандым. Ал эми ошол кардардын алдында күмүш идишке жыпар жыттуу самын көтөрүп, колуна күзгү кармап, сыйлык күтүп турган кызыл кийимчен жаш чачтарач шакиртинин элеси да көз жоосун алчу.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошол сонун миниатюраны узак карап туруп:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Бул керемет сүрөттү кайсы уста тарткан? – деп сурадым.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Сүрөттүн эң башкы касиети, – деди ал, – кооздугу аркылуу адамды жашоонун байлыгына, сүйүүгө, Алла жараткан ааламдын өң-түсүнө урмат көрсөтүүгө, терең ой жүгүртүүгө жана ыйманга чакырышы. Ал эми сүрөтчүнүн ким экени маанилүү эмес.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Нури устат бул сөздөрдү жездем мени бул жакка атайын иликтөөгө жибергенин сезип, сак сүйлөп жаттыбы? Же башкы сүрөтчү (наккаш) Осмон устаттын сөздөрүн гана кайталап жаттыбы? Муну аңдай алган жокмун.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Бул алтын жалатмалардын баарын Зариф эфенди жасады беле? – деп сурадым. – Эми анын ордуна ким иштеп жатат?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошол маалда эшиктин короону караган ачык көзөнөгүнөн балдардын кыйкырык-өкүрүгү угулду. Төмөндө жасоолдордун бири чөнтөктөрүнө лаал боёгун же кагазга оролгон алтын жалбырактарды катып алган эки шакиртти жаңы эле суукта титиреп турган жеринен алып келип, фалакага (3) жаткырышып балак уруп жатышыптыр.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Шылдың көрүүгө дайыма даяр турган жаш сүрөтчүлөр (наккаштар) дароо эшикке чуркап чыгышты.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Нури эфенди этият үн менен мындай деди:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Шакирттер Осман устат буйругандай бул сүрөттөгү ат майданынын жерин кызгылтым гүл өңүнө боёп бүтмөйүнчө, Зариф эфенди да кайда жүрсө ошол жактан аман-эсен кайтып келип, ушул эки барактын алтын менен кооздолушун бүтүрөт деп үмүт кылабыз.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Осман устат ат майданынын топурак жерин ар бир сүрөттө ар башка түскө боёону Зарифтен талап кылган. Биринде гүл өңдүү кызгылт, биринде индиялык жашыл, биринде шафран сарысы, дагы биринде каздын тезегиндей боз жашыл түс болсун деген.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Анткени сүрөттү караган адам биринчи барактан эле бул жердин майдан экенин түшүнөт. Экинчи, үчүнчү сүрөттөрдө болсо көз жаңы өң-түстөрдү издеп, тажабашы керек. <strong>Миниатюранын милдети – баракты көркүнө чыгарып, жан киргизүү.</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Бир бурчта усталардын бири таштап кеткен, үстүндө сүрөтү бар китепти көрдүк.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ал жеңиш тууралуу китеп үчүн флоттун согушка аттанышын көрсөткөн бир барак миниатюранын үстүндө иштеп жаткан окшойт. Бирок жолдошторунун камчы жеген кыйкырыгын угуп, баарын таштап сыртка чуркап кеткен экен.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Калып аркылуу улам кайра көчүрүлүп тартылган кемелер деңиздин үстүндө тургандай көрүнбөйт болчу. Бирок буга кемчилик калып эмес, жаш сүрөтчүнүн чеберчилигинин жетишсиздиги себеп болгон.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Калыптын болсо эски китептен, балким бир мураккаадан ырайымсыз кесилип алынганын көрүп көңүлүм чөктү.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Осман устат эми мындай нерселерге анча көңүл бурбай калгандай сезилди.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кезек анын өз иш тактасына келгенде Нури эфенди үч жумадан бери иштеп жаткан тугранын (4) алтын кооздолушу бүтүп калганын сыймыктануу менен билдирди.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бул кайсы адамга жана кандай максатта жөнөтүлөрү билинбесин деп тугра бош баракка түшүрүлүптүр.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мен ага терең урмат менен көз жүгүрттүм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Чыгыштагы канчалаган көк бет, көтөрүлүшкө даяр турган пашалар дал ушул падышанын туграсынын керемет кооздугун көргөндө козголоң тууралуу оюнан кайтышканын жакшы билчүмүн.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Андан кийин катчы Жемал жаңы эле бүтүрүп койгон укмуштуу каллиграфияларды көрдүк.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Жазуу искусствосу чыныгы өнөр, ал эми миниатюра болсо ошол жазуунун көркүн ачыш үчүн гана кызмат кылат деп эсептеп, түс менен сүрөттү жактырбагандарга кошулуп кетпеш үчүн ал жактан көпкө кармалбай өтүп кеттик.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Сызыкчы Насыр Тимурдун уулдарынын доорунда жазылган <strong>Низаминин “Хамсасынан”</strong> алынган бир баракты оңдоп жатам деген ойдо болсо да, тескерисинче бузуп жаткан экен.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ал баракта Хосровдун көлгө түшүп жуунуп жаткан Ширинди жылаңач көргөн учуру тартылган эле.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Токсон эки жаштагы, көзүнүн курчу кеткен картаң уста өзүнүн жаш кезинде Тебризде Бекзат устаттын колун өпкөнүн айтып мактануудан башка дээрлик эч кандай кызыктуу окуясы жок киши экен.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ал падышабызга үч айдан кийин белек кыла турган калем салгычтын кооз оймолорун титиреген колдору менен көрсөттү.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Төмөнкү кабаттагы тар бөлмөлөрдө сексенге жакын сүрөтчүлөр (наккаштар), шакирттер жана окуучулар иштеп жатышса да, бүт устакананы терең жымжырттык каптап турган.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бул бечара шакирттер балак жегенден кийинки жымжырттык эле.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кээде аны кимдир-бирөөнүн аргасыз күлкүсү, кайсы бир тамашасы же болбосо шакирттик күндөрдү эске салган муңдуу үшкүрүк гана бузуп койчу.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошондо кары усталар өздөрү да жаш кезинде кандай токмок жегенин эстешчү.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошол токсон эки жаштагы көз курчу кеткен кары мага бир заматта бул жерде согуштардан да, төңкөрүштөрдөн да алыс турган бүтүндөй бир доор аяктап баратканын сездирди.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Кыямат башталарда да ушундай жымжырттык өкүм сүрсө керек.</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Миниатюра – акылдын жымжырттыгы, көздүн музыкасы.</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Коштошуп жатып Осман устаттын колун өпкөнүмдө ага болгон терең урмат менен кошо жан дүйнөмдү астын-үстүн кылган башкача бир сезим пайда болду.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бул олуяга болгон суктануу менен аяныч аралашкан таң каларлык күнөө сезими эле.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Балким, жездем жашыруун болсо да француз сүрөтчүлөрүнүн ыкмаларын колдонууга умтулуп, Осмон устатка атаандаш болуп калгандыгы үчүн ушундай сезилгендир.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошол эле учурда өзүмчө:</p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>“Бул улуу устатты тирүү кезинде акыркы жолу көрүп жатам”</em> деп чечтим.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Аны кубанткым келип:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– <strong>Улуу устатым, чыныгы уста сүрөтчүнү жөнөкөй сүрөтчүдөн эмне айырмалайт?</strong> &#8211; деп сурадым.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мындай бир аз жагынгандай суроолорго көнүп калган Осман устат үстүртөн жооп берип коёт деп ойлогом.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бирок ал олуттуу үн менен мындай деди:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– <strong>Чыныгы сүрөтчүнү (наккашты) жөндөмсүз, ыймансыз сүрөтчүдөн ажырата турган так бир өлчөм жок. Бул заманга жараша өзгөрөт. Бирок бүгүнкү күндө жаш сүрөтчүнүн чыныгы уста экенин билиш үчүн мен андан үч нерсени сурамакмын.</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">– <strong>Алар кайсылар?</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">– <strong>Биринчиси – стил.</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Жаңы адатты ээрчип, кытайлар менен француздарды туурап <em>“менин өзүмдүн өзгөчө стилим болушу керек”</em> деп жүрөбү?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Башкалардан айырмаланган өзүнө гана тиешелүү манера жаратууну көздөйбү?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошону далилдеш үчүн сүрөтүнүн бир бурчуна франуздардай болуп кол тамгасын коюуга аракет кылабы?</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Мен биринчи ушул тууралуу сурайт элем.</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">– <strong>Андан кийинчи?</strong> – дедим.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– <strong>Андан кийин убакыт жөнүндө сурайт элем.</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Бизге китеп тарттырган шахтар менен падышалар өлгөндөн кийин, китептер чачырап, барактары башка китептерге өтүп кеткенде ошол сүрөтчү эмне сезет?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бул – кайгырып да, сүйүнүп да жеңип өтүүгө мүмкүн болбогон өтө кылдат маселе.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошондуктан мен андан <strong>сүрөттүн убактысын жана Алланын убактысын</strong> сурайт элем.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– <strong>Түшүнүп жатасыңбы, уулум?</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Жок.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бирок аны айткан жокмун.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– <strong>Үчүнчүсү эмне?</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">– <strong>Үчүнчүсү – сокурлук.</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошентип айтып токтоп калды.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мен акырын гана:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– <strong>Сокурлуктун эмнеси маанилүү?</strong> – деп сурадым.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ал мындай деди:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– <strong>Сокурлук &#8211; жымжырттык.</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Биринчи айтканым менен экинчисин бириктирсең, сокурлук өзү пайда болот.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Миниатюранын эң терең жери – Алланын караңгылыгында көрүнгөн нерсени көрө билүү.</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Мен унчукпай сыртка чыктым.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Муз баскан тепкичтен шашпай ылдый түштүм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Осмон устат айткан үч суроону <strong>Көпөлөккө</strong>, <strong>Зайтунга</strong> жана <strong>Лейлекке</strong> сөз башташ үчүн гана эмес, уламышка айланып бараткан ушул үч улуу сүрөтчүнү чындап түшүнүш үчүн да сөзсүз береримди билип турдум.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бирок дароо алардын үйлөрүнө жөнөгөн жокмун.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Жөөттөр жашаган конуштун жанындагы, Алтын Мүйүз булуңу Босфорго куя турган жерди бийиктен караган жаңы базарда Эстер менен жолуктум.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Соода кылып жүргөн күң аялдардын, жакыр конуштардын өңү кубарган, кенен кафтан кийген аялдарынын арасында, сабизге, айвага, пияз менен чамгырдын түйүндөрүнө үңүлүп жүргөн элдин ортосунда Эстер өзүнүн жөөт аялдары кийүүгө милдеттүү болгон кызгылтым кийими, тың кыймылдаган чоң денеси, тынымсыз сүйлөгөн тили, мага улам белги берип турган кабак каштары менен көздөрү аркылуу мурдагыдай эле шайыр көрүнүп турду.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мен берген катты ал бүт базар бизди аңдып тургансып, өтө сырдуу жана өтө иш билги кыймыл менен кең шымынын (шалбарынын) ичине ката салды.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ал:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Шекүре сени ойлоп жүрөт, – деди.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Чайпулун алып, мен:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Эч кечиктирбей жеткир, – дегенимде, колундагы түйүнчөгүн көрсөтүп:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Дагы көп жумушум бар. Катты түшкө маал гана жеткире алам, – деди.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошондо мен андан:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Шекүреге айтып кой. Мен азыр үч жаш уста сүрөтчүнүн үйлөрүнө жөнөп жатам, – деп сурандым.</p>



<p class="wp-block-paragraph">_________________</p>



<p class="wp-block-paragraph" style="font-style:italic;font-weight:400">1. Араб жазуусун (же андан келип чыккан алфавиттерди) эстетикалык, тең салмактуу жана тартиптүү түрдө колдонуп, кооз жазуу өнөрү болгон каллиграфия менен алектенген жана аны үйрөткөн адамдар.</p>



<p class="wp-block-paragraph" style="font-style:italic;font-weight:400">2. Муракка – бул салттуу ислам искусствосунда (каллиграфия, жарыктандыруу жана миниатюралык живопись) көркөм чыгармаларды жаратуу же сактоо үчүн бет катары колдонулган калың, бышык негиз же тактай; ал бир нече барак кагазды атайын крахмал негизиндеги желим менен катмарлап, аларды бири-бирине басуу аркылуу жасалат. Бул термин ошондой эле каллиграфиянын эң сонун үлгүлөрү чогултулган альбомдорду да билдирет.</p>



<p class="wp-block-paragraph" style="font-style:italic;font-weight:400">3. Фалака же балак уруу – бул мурда кылмышкерлерди жазалоо же тартипти сактоо үчүн, атап айтканда, медреселерде же мектептерде окуучуларды тартипке келтирүү үчүн колдонулган салттуу жазалоо куралы жана ыкмасы.</p>



<p class="wp-block-paragraph" style="font-style:italic;font-weight:400">4. Тугра – бул Осмон султандары кол тамганын ордуна колдонгон өзгөчө, кооздолгон жана символикалык белгилерге берилген аталыш.</p>
<p><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-11/">Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (11)</a> алгач бул жерде - <a href="https://adabiyat.men">Адабий Ордо</a> жарыяланды.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-11/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (10)</title>
		<link>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-10/</link>
					<comments>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-10/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Памук Орхан]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 17 Aug 2026 04:01:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Кара сөз]]></category>
		<category><![CDATA[Котормо]]></category>
		<category><![CDATA[Топ]]></category>
		<category><![CDATA[котормо]]></category>
		<category><![CDATA[Орхан Памук]]></category>
		<category><![CDATA[роман]]></category>
		<category><![CDATA[түрк адабияты]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://adabiyat.men/?p=2273</guid>

					<description><![CDATA[<p>(роман)&#160; (Уландысы. &#160;1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9)&#160; 10. Мен даракмын Мен бир даракмын. Абдан жалгызмын. Жамгыр жааган сайын ыйлайм. Кудай үчүн,...</p>
<p><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-10/">Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (10)</a> алгач бул жерде - <a href="https://adabiyat.men">Адабий Ордо</a> жарыяланды.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[

<div class="kk-star-ratings kksr-auto kksr-align-left kksr-valign-top"
    data-payload='{&quot;align&quot;:&quot;left&quot;,&quot;id&quot;:&quot;2273&quot;,&quot;slug&quot;:&quot;default&quot;,&quot;valign&quot;:&quot;top&quot;,&quot;ignore&quot;:&quot;&quot;,&quot;reference&quot;:&quot;auto&quot;,&quot;class&quot;:&quot;&quot;,&quot;count&quot;:&quot;1&quot;,&quot;legendonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;readonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;score&quot;:&quot;5&quot;,&quot;starsonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;best&quot;:&quot;5&quot;,&quot;gap&quot;:&quot;5&quot;,&quot;greet&quot;:&quot;Биринчилерден баа бериңиз!&quot;,&quot;legend&quot;:&quot;5\/5 - (1 добуш)&quot;,&quot;size&quot;:&quot;22&quot;,&quot;title&quot;:&quot;Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (10)&quot;,&quot;width&quot;:&quot;132.5&quot;,&quot;_legend&quot;:&quot;{score}\/{best} - ({count} {votes})&quot;,&quot;font_factor&quot;:&quot;1.25&quot;}'>
            
<div class="kksr-stars">
    
<div class="kksr-stars-inactive">
            <div class="kksr-star" data-star="1" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="2" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="3" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="4" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="5" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
    </div>
    
<div class="kksr-stars-active" style="width: 132.5px;">
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
    </div>
</div>
                

<div class="kksr-legend" style="font-size: 17.6px;">
            5/5 - (1 добуш)    </div>
    </div>

<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>(роман)&nbsp;</em></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>(Уландысы.</strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-1/"><strong> &nbsp;1</strong></a><strong>,</strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-2/"><strong> 2</strong></a><strong>,</strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-3/"><strong> 3</strong></a><strong>,</strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-4/"><strong> 4</strong></a><strong>, </strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-5/"><strong>5</strong></a><strong>, </strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-6/"><strong>6</strong></a><strong>, </strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-7/"><strong>7</strong></a><strong>, </strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-8/"><strong>8</strong></a><strong>, <a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-9/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">9</a>)&nbsp;</strong></p>



<h3 class="wp-block-heading">10. Мен даракмын</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Мен бир даракмын. Абдан жалгызмын. Жамгыр жааган сайын ыйлайм. Кудай үчүн, эми айта турган сөздөрүмө кулак салып койгула. Кофеңерди ууртап, уйкуңарды качырып, көзүңөрдү чоң ачып, мага жин сымал сергек карагылачы, анан мен эмне үчүн мынчалык жалгыз экенимди айтып берем.</p>



<h4 class="wp-block-heading">1.</h4>



<p class="wp-block-paragraph">Балким «уста жомокчунун аркасында жөн эле дарактын сүрөтү илинип турсун деп, сапатсыз катуу кагазга шашылыш тартып коюшкан» деп ойлоп жатышса керек. Анысы деле чын.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Азыр жанымда башка назик дарактар да жок, жети жалбырактуу талаа чөптөрү да жок, кээде шайтанга же кишиге окшоп кеткен буралган кара аскалар да көрүнбөйт, асманда ийри-буйру болуп созулган кытай булуттары да жок. Бир жер, бир асман, бир мен жана бир гана көк жээк (горизонт) сызыгы бар.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бирок менин таржымалым мындан алда канча татаал.</p>



<h4 class="wp-block-heading">2.</h4>



<p class="wp-block-paragraph">Дарак болгон соң сөзсүз түрдө бир китептин бөлүгү болушум шарт эмес. Бирок дарактын сүрөтү катары кайсы бир китептин барагына таандык болбой калганым тынчымды алат.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Эгер мен китеп ичинде кандайдыр бир окуяны, маанини билдирбесем, анда бутпарастар менен каапырлардай болуп, сүрөтүмдү дубалга илип алып, мага таазим кылып, сыйынып кетишеби деп корком.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Муну эрзурумдук кожолор укпасын кокуй, кээде ушундан улам ичимден жашыруун сыймыктанам, анан ошол эле замат уялып, катуу коркуп да кетем.</p>



<h4 class="wp-block-heading">3.</h4>



<p class="wp-block-paragraph">Бирок жалгыздыгымдын негизги себеби башка: кайсы окуянын бөлүгү экенимди өзүм да билбейм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мен бир баянга тиешелүү болушум керек эле. Бирок дарактан үзүлүп түшкөн жалбырактай болуп, ошол баяндан бөлүнүп калдым.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Эми ошол жөнүндө айтып берейин.</p>



<h4 class="wp-block-heading">ДАРАКТАН ҮЗҮЛҮП ТҮШКӨН ЖАЛБЫРАКТАЙ ӨЗ БАЯНЫМДАН АЖЫРАП КАЛГАНЫМДЫН ОКУЯСЫ</h4>



<p class="wp-block-paragraph">Персиянын шахы Тахмасп — Осмон мамлекетинин эң чоң душманы эле, ошол эле учурда дүйнөдөгү көркөм сүрөттү өтө жакшы көргөн падышалардын бири болчу.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мындан кырк жылдай мурда абдан карып, акылынан айный баштаганда ал эң оболу көңүл ачуудан, шараптан, музыкадан, поэзиядан жана сүрөт өнөрүнөн көңүлү калды.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кофеден да баш тарткандан кийин акылы мурдагыдан бетер тунарып, кабагы ачылбаган карылыктын күмөнүнө жетеленип калды. Осмон аскерлеринен алысыраак болсун деп борборун ошол кездеги Персиянын ээлигиндеги Тебризден Казвинге көчүрдү.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кийин ого бетер карыганда бир күнү жин тийгенсип кайгы тартып, шараптан да, сулуу уландардан да, сүрөт өнөрүнөн да түбөлүк баш тарттым деп касам ичти. Бул болсо анын кофеден кийин акыл-эсин да жоготконунун эң мыкты далили эле.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошентип, жыйырма жыл бою Тебризде дүйнөнүн эң сонун кереметтерин жараткан чебер китеп мукабачылары, каллиграфтар, алтын жалатуучулар жана сүрөтчүлөр чымчыктын туш тарапка тарап кеткен балапандарынан бетер көрүнгөн шаарларга тентип кетишти.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Алардын эң таланттууларын Шах Тахмасптын жээни жана күйөө баласы Султан Ибрахим Мирза өзү башкарган Мешхед шаарына чакырып, өзүнүн сүрөтканасына жайгаштырды. Ал улуу акын Жаминин <strong>«Хафт Авраң»</strong> аттуу жети дастанын көчүртүп жаздырып, ичине сүрөт тарттырып, беттерин кооздотуп укмуш китеп жасата баштады.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бирок жээнин жакшы көрсө да ичи күйгөн, кызын ага бергени үчүн өкүнгөн Шах Тахмасп бул китеп тууралуу укканда көрө албастыкка алдырып, Ибрахим Мирзаны адегенде Каин шаарына, андан кийин андан да кичинекей Сабзавар шаарына сүргүнгө айдап жиберди.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошентип, Мешхеддеги сүрөтчүлөр менен катчылар да башка шаарларга, башка өлкөлөргө, башка султандардын жана ханзадалардын өнөрканаларына тарашты.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бирок кереметтин өзү ушул болду: Ибрахим Мирзанын улуу китеби бүтпөй калган жок.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Анткени анын чыныгы күйөрманы болгон бир китепкөй кызматчысы бар эле.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ал атка минип алып, эң мыкты алтын жалатуучу кайсы шаарда болсо ошол жакка жөнөйт. Ширазга чейин барып, андан кийин эң көркөм насталик (1) жазуусун жазган катчы үчүн эки баракты Исфаханга алып келет.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Андан соң тоолордон ашып Бухарага жетип, өзбек ханынын кызматындагы атактуу сүрөтчүгө композициясын түздүрөт, адамдардын жүздөрүн тарттырат.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кийин кайра Гератка барып, көзүнүн курчу кеткен кары усталардын бирине чөптөр менен жалбырактардын ийри-буйру сызыктарын эсинен чыгарбастан түшүртөт.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Андан соң дагы бир каллиграфка кайрылып, сүрөттөгү эшиктин үстүндөгү жазууну алтын сыя менен жаздырат.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Андан кийин түштүккө, Каинге кайтып келип, жарым жылдык жол жүрүп араң бүткөн баракты Ибрахим Мирзага көрсөтүп, анын мактоосуна арзыйт.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Акыры минтип отуруп китеп эч качан бүтпөй турганын түшүнүштү.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошондо татар чабармандарын жалдашты.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ар биринин колуна белгилүү бир барак жана ошол баракка эмне тартылып, эмне жазылышы керектигин түшүндүргөн кат беришти.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошентип, Персиядан, Хорасандан, өзбек жерлеринен жана Мавераннахрдан китеп барактарын ташыган чабармандар ары-бери өтүп турушту.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Китеп жаратуу иши да ылдамдай баштады.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кээде элүү тогузунчу барак менен жүз алтымыш экинчи барак кар калың жааган түндө, тышта карышкыр улуп турган кербен сарайда жолугуп калышар эле. Бири-бири менен сүйлөшүп отуруп, бир эле китеп үчүн кызмат кылып жатышканын билип, алып жүргөн барактары дастандын кайсы жерине дал келерин аныктоого аракет кылышчу.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мен да бүгүн бүттү деп кайгы менен уккан ошол китептин бир барагында болушум керек эле.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Тилекке каршы, суук кыштын бир күнү мени көтөрүп бараткан татар чабармандын жолун каракчылар тосуп алышты.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Адегенде аны сабашты.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Андан кийин каракчылардын адаты боюнча тоноп киришти.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Андан соң зордуктап, ыймансыздык менен өлтүрүп салышты.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошондуктан мен өзүм да кайсы барактан ажырап калганымды билбейм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Силерден суранам: мени карап, айтып бергилечи.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мен Лейланын чатырындагы койчу кейпине кирген Мажнунга көлөкө болуп турушум керек беле?&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Же үмүтүн жоготкон адамдын жан дүйнөсүндөгү караңгылыкты сүрөттөш үчүн түнгө аралашат белем?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Же дүйнөдөн качып, деңиздерден өтүп барып, куштарга жана мөмөлөргө толгон аралдан жаны жай тапкан эки ашыктын бактысына күбө болот белем?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Балким, Индияны багындырганы баратып күнгө какталып, мурдунан кан түтүктөп жатып жан берген Искендердин акыркы көз ирмемдерине көлөкө түшүрмөкмүн?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Же уулуна ашыктык менен өмүр жөнүндө акыл айткан атанын карылыгын жана күчүн көрсөтөт белем?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кайсы баянга көрк жана маани кошмокмун?</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph">Чабарманды өлтүрүп, мени өздөрү менен ала кеткен каракчылардын бири кээде баамчылдык кылып, дарактын сүрөтүн карап отуруу тирүү даракты карагандан кызыгыраак экенин түшүнчү.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бирок бул дарак кайсы окуянын бөлүгү экенин билбегендиктен, бат эле зеригип кетчү.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Шаардан шаарга сүйрөп жүргөндөн кийин мени айрып салган жок, болбосо ошондон коркуп аткам.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бир мейманканада мени арык, узун бойлуу бир кишиге бир кумура шарапка сатып жиберди.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ал байкуш түнкүсүн шамдын үлбүл жарыгында мага көпкө чейин тигилип отурчу.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кийин кайгыдан өлүп калды.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мүлкүн сатып жиберишкенде мени бир уста жомокчу сатып алды.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошентип, мен Стамбулга чейин жеттим.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Азыр абдан бактылуумун.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бул түнү Осмон султанынын колунан көөрү төгүлгөн, көздөрү бүркүттүкүндөй, эрки болоттой, билектери назик, жүрөктөрү сезимтал сүрөтчүлөрү менен каллиграфтарынын арасында болуу мен үчүн чоң сыймык.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошондуктан силерден өтүнөм: «Бир уста сүрөтчү дубалга илип койсун деп мени сапатсыз кагазга шашылыш тартып койгон» дегендерге ишенбегиле.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мындан да жаман жалаалар бар.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кечээ түнү устам дубалга иттин сүрөтүн илип коюп, ошол адепсиз иттин башынан өткөндөрдү айтып бербеди беле.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошол эле учурда эрзурумдук Хүсрет кожонун окуясын да сөз кылган.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Эми эрзурумдук Нусрет кожону урматтагандар туура эмес түшүнүп алышыптыр.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кыязы, биз ага тийишип жаткан имишпиз.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Биз кантип улуу дааватчыны тексиз дей алмак элек?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Тообо!</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мындай жалаа кимдин башына келсин?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мындай ушакты ким чыгарат?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Эгер Хүсрет менен Нусрет чаташып кетип жатса, анда мен силерге сивастык кыйшык көз Недрет кожонун дарак жөнүндөгү окуясын айтып берейин.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бул Недрет кожо сулуу жигиттерге көз артып, сүрөт өнөрүн каргаганы аз келгенсип, «кофе деген шайтандын иши, аны ичкен киши тозокко түшөт» деп да айтып жүрчү экен.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Эй, сивастык!</p>



<p class="wp-block-paragraph">Менин мына бул чоң бутагым кантип ийилип калганын унуттуңбу?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Айтып берейин, бирок эч кимге айтпайсыңар деп ант бергиле.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Анткени жалган жалаадан кудай сактасын.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бир күнү таң эртең менен карасам, мунарадай узун, арстандай күчтүү, дөөдөй бир киши экөө ушул бутагымдын үстүнө чыгып алышыптыр.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Гүл жалбырактарынын арасына жашынып алып, кечирип гана койгула, кылгылыгын кылып жатышыптыр.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кийин анын шайтан экенин билдим.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошол дөө биздин кожону пайдаланып жатып, кулагынан мээримдүү өөп, шыбырап жатты:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Кофе арам&#8230; Кофе күнөө&#8230; &#8211; деп.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошентип, кофенин зыянына ишенген адам, диндин өкүмүнө эмес, шайтандын шыбырына ишенет экен.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Акырында француз сүрөтчүлөрү жөнүндө айтып коёюн.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Эгер аларды туурайм деген акмактар болсо, сабак алышсын.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бул француздар падышалардын, дин кызматчыларынын, бектердин, ал тургай аялдардын жүзүн ушунчалык так тартышат экен, адам сүрөтүн көрүп туруп эле көчөдөн тааный алат.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Алардын аялдары көчөдө эркин жүрүшөт, калганын өзүңөр түшүнө бергиле.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бирок булар ошону менен эле токтоп калышкан эмес.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Андан да катуу кетишиптир.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Уятсыздыгын эмес, сүрөт өнөрүн айтып жатам.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бир жолу эки улуу француз сүрөтчүсү талаада сейилдеп баратып, өнөр жөнүндө сүйлөшүп калышат.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Алардын алдынан чоң токой чыгат.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошондо чеберирээги мындай деген экен:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Жаңы ыкма менен сүрөт тартуу ушунчалык чоң чеберчиликти талап кылат экен, эгер ушул токойдогу дарактардын бирин тартсаң, сүрөттү көргөн адам бул жерге келип, кааласа ошол даракты башкаларынан айырмалап таап алат.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мен болсо, өзүңөр көрүп тургандай эле жөнөкөй дарактын сүрөтүмүн.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мындай акыл менен тартылбаганыма кудайга шүгүр кылам.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Эгер француздардын ыкмасы менен тартылган болсом, Стамбулдагы бардык иттер мени чыныгы дарак деп ойлоп, үстүмө заара кыла бермек деп коркконум үчүн эмес.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мен дарактын өзү болгум келбейт.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Мен дарактын мааниси болгум келет.&nbsp;</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">__________</p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>1. Наста&#8217;лик (персче: نستعلیق; фарсча айтылышы: [næsˈtæʔliːq]) &#8211; Иранда көбүнчө колдонулган көркөм жазуу түрү, &#8220;такталган версия&#8221; же &#8220;жакшыраак версия&#8221; дегенди билдирет.</em></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
<p><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-10/">Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (10)</a> алгач бул жерде - <a href="https://adabiyat.men">Адабий Ордо</a> жарыяланды.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-10/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (9)</title>
		<link>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-9/</link>
					<comments>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-9/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Памук Орхан]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 07 Aug 2026 04:07:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Кара сөз]]></category>
		<category><![CDATA[Котормо]]></category>
		<category><![CDATA[Топ]]></category>
		<category><![CDATA[котормо]]></category>
		<category><![CDATA[Орхан Памук]]></category>
		<category><![CDATA[роман]]></category>
		<category><![CDATA[түрк адабияты]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://adabiyat.men/?p=2271</guid>

					<description><![CDATA[<p>(роман)&#160; (Уландысы.  1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8)  9. Мен Шекүремин&#160; Кара келишкен кызыл ат минип так тереземдин тушунан өтүп баратканда мен эмне...</p>
<p><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-9/">Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (9)</a> алгач бул жерде - <a href="https://adabiyat.men">Адабий Ордо</a> жарыяланды.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[

<div class="kk-star-ratings kksr-auto kksr-align-left kksr-valign-top"
    data-payload='{&quot;align&quot;:&quot;left&quot;,&quot;id&quot;:&quot;2271&quot;,&quot;slug&quot;:&quot;default&quot;,&quot;valign&quot;:&quot;top&quot;,&quot;ignore&quot;:&quot;&quot;,&quot;reference&quot;:&quot;auto&quot;,&quot;class&quot;:&quot;&quot;,&quot;count&quot;:&quot;1&quot;,&quot;legendonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;readonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;score&quot;:&quot;5&quot;,&quot;starsonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;best&quot;:&quot;5&quot;,&quot;gap&quot;:&quot;5&quot;,&quot;greet&quot;:&quot;Биринчилерден баа бериңиз!&quot;,&quot;legend&quot;:&quot;5\/5 - (1 добуш)&quot;,&quot;size&quot;:&quot;22&quot;,&quot;title&quot;:&quot;Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (9)&quot;,&quot;width&quot;:&quot;132.5&quot;,&quot;_legend&quot;:&quot;{score}\/{best} - ({count} {votes})&quot;,&quot;font_factor&quot;:&quot;1.25&quot;}'>
            
<div class="kksr-stars">
    
<div class="kksr-stars-inactive">
            <div class="kksr-star" data-star="1" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="2" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="3" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="4" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="5" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
    </div>
    
<div class="kksr-stars-active" style="width: 132.5px;">
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
    </div>
</div>
                

<div class="kksr-legend" style="font-size: 17.6px;">
            5/5 - (1 добуш)    </div>
    </div>

<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>(роман)&nbsp;</em></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>(Уландысы.</strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-1/"><strong>  1</strong></a><strong>,</strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-2/"><strong> 2</strong></a><strong>,</strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-3/"><strong> 3</strong></a><strong>,</strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-4/"><strong> 4</strong></a><strong>, </strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-5/"><strong>5</strong></a><strong>, </strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-6/"><strong>6</strong></a><strong>, </strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-7/"><strong>7</strong></a><strong>, <a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-8/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">8</a>) </strong></p>



<h3 class="wp-block-heading">9. Мен Шекүремин&nbsp;</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Кара келишкен кызыл ат минип так тереземдин тушунан өтүп баратканда мен эмне үчүн ошол жерде турган элем? Эмне үчүн дал ошол көз ирмемде бир туюм менен терезенин жабуусун ачып, кар баскан анар багынын бутактарынын арасынан аны көргөндө узакка тиктеп калганымды өзүм да так айта албайм.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Албетте, Каранын ошол жактан өтөрүн билчүмүн. Хайрие менен Эстер аркылуу кабарды мен жөнөткөм. Анар багы тарапка карап, дубалына шкаф орнотулган бөлмөгө ошол учурда жалгыз чыгып, сандыктардагы шейшептерди карап жаткам. Ичимден ошондой каалап кеткендиктенби, терезе парданы бүт күчүм менен тартып ачканымда бөлмөгө күндүн нуру төгүлө берди. Терезеге барып токтодум да, күндүн жарыгынан көзүм чагылышкандай болуп, Кара менен көзмө-көз тиктешип калдым. Ал абдан сулуу, келишимдүү көрүнүп турду.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Чоңоюптур, жетилиптир, жаш кездеги олдоксон, тартынчаак кебетесинен арылып, келишимдүү жигит болуп калыптыр.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Карачы, Шекүре, – деди жүрөгүм мага. – Кара жөн эле сулуу эмес. Анын көздөрүнө кара. Жүрөгү баладай таза, бирок кандай жалгыз. Ага турмушка чык.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бирок мен ага тескери мазмундагы кат жөнөткөм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мен андан он эки жаш кичүү болсом да, он эки жашымда эле өзүмдү андан алда канча көбүрөөк жетилгендей сезчүмүн. Ал кезде ал эркекче тик туруп, «муну жасайм, тигини кылам, бул жерден секирип өтөм, тиги жакка чыгам» дебестен, ар нерседен уялгандай китептер менен сүрөттөрдүн арасына жашынып кетчү.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кийин мага ашык болуп калды.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бир сүрөт тартып, сүйүүсүн билдирген.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Экөөбүз тең чоңоюп калганбыз. Мен он экиге чыкканда, Кара менин көзүмө түз карай албай турганын, эгер көздөрүбүз чагылышып калса, анын мага ашык экенин билип коёрумдай коркорун сезчүмүн.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мисалы:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Тиги пил сөөгүнөн жасалган саптуу бычакты бере турасыңбы? – дечү.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бирок өзү бычакты карап туруп алып, кийин башын көтөрүп менин көзүмө карай алчу эмес.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Же мен:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Алча шербети даамдуубу? – деп сурасам, баарыбыз оозубуз толо тургандагыдай жылмайып, жүзү менен жооп берүүнүн ордуна, кулагы укпаган адам менен сүйлөшкөнсүп:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Ооба! – деп катуу кыйкырып жиберчү.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Анткени толкундаганынан улам бетиме тик карай алчу эмес.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ал кезде мен абдан сулуу болчумун. Мени бир жолу болсо да көрүп калган эркектер – алыстанбы, көшөгөнүн, эшиктин же кездемелердин арасынанбы – дароо ашык болуп калышчу.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Муну мактаныш үчүн айтып жаткан жокмун. Окуямды түшүнүп, кайгымды бөлүшсүн деп айтып жатам.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Баары билген Хосров менен Ширин жөнүндөгү уламышта бир учур бар. Кара экөөбүз аны көп талкуулачубуз.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Шапур Хосров менен Ширинди бири-бирине ашык кылууну көздөйт. Бир күнү Ширин нөкөр кыздары менен сейилдеп чыкканда, алар эс алган дарактардын бир бутагына Шапур жашыруун түрдө Хосровдүн сүрөтүн илип коёт.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ширин ошол ажайып бакчанын дарагында илинип турган келишимдүү Хосровдүн сүрөтүн көрүп, ага ашык болот.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бул көрүнүштү – сүрөтчүлөр айткандай, бул «мажилисти» – көрсөткөн сүрөттөр өтө көп тартылган. Кара атам менен иштеп жүргөн кезде аларды далай көргөн, ал тургай бир-эки жолу көчүрмөсүн да түшүргөн.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кийин мага ашык болгондо, ошол сүрөттү өзү үчүн кайра тартыптыр.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бирок анда Хосров менен Шириндин ордуна өзү менен мени – Кара менен Шекүрени – жайгаштырган.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Эгер сүрөттүн астына жазылган аттары болбогондо, андагы кыз менен жигит биз экенибизди мен гана түшүнмөкмүн. Анткени ал кээде тамашалап мени да, өзүн да дайыма бирдей өңдөгү түстөр менен тартчу: мен көк түстөрдүн ичинде болсом, өзү кызыл түстө көрүнчү.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бул аз келгенсип, Хосров менен Шириндин аттарынын астына биздин ысымдарыбызды да жазып койгон.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Андан кийин сүрөттү кылмыш кылган адамдай жашырып, бирок мен сөзсүз көрө турган жерге таштап кетип калган.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Сүрөттү кандай караарымды, андан кийин эмне кыларымды сырттан байкап турганын эстейм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мен Шириндей болуп ага ашык боло албасымды жакшы билгендиктен, адегенде эч нерсе билдирген жокмун.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Улудагдан алынып келгени айтылган муз менен муздатылган алча шербеттерин ичип салкындаган ошол жайкы күндүн кечинде Кара үйүнө кеткен соң анын мага сүйүүсүн билдиргенин атама айтып бердим.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ал кезде Кара медресени жаңы бүтүргөн болчу. Шаардын чет жактарындагы медреселерде мударрис болуп иштеп жүрчү жана көбүнчө өз каалоосу эмес, атамдын түрткүсү менен таасирдүү жана кадырлуу Наим пашанын кызматына кирүүгө аракет кылып жаткан.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Атамдын ою боюнча, анын акылы толук быша элек эле.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошол кечте атам бизди айтып:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Көрсө, жарды жээнимдин көздөгөнү мындан да бийик жактар экен, – деген.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Андан соң апамды тоготпой:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Көрсө, ойлогонубуздан да акылдуу экен, – деп кошумчалаган.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Андан кийинки күндөрү атам эмне кылганы, мен Карадан кантип алыстаганым, адегенде биздин үйдөн, анан бүтүндөй көчөбүздөн анын жолу кантип үзүлгөнүн бүт кайгы менен эстейм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бирок силерге айтып бергим келбейт.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Атамды да, мени да жактырбай каласыңар деп корком.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ишенип койгула, башка аргабыз жок эле.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Үмүтсүз сүйүү өзүнүн үмүтсүз экенин түшүнөт. Токтоно албаган жүрөк дүйнөнүн кандай экенин аңдайт. Ошондой учурларда акылдуу адамдар адатта:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Бизди бири-бирибизге ылайык көрүшпөдү, – деп гана кыскача айтып коюшат.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Биздин окуя да так ошондой болгон.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Апамдын бир нече жолу:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Жок дегенде баланын жүрөгүн сындырбагылачы, – дегенин эстейм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Апам «бала» деп атаган Кара жыйырма төрт жашта болчу, мен болсо анын жарым жашындагы кыз элем.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Балким, атам Каранын сүйүүсүн ашкере текебердик катары кабыл алгандыктан, апамдын сөзүн атайылап укпай койгондур.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ал Стамбулдан кетип калды деген кабарды укканда, аны таптакыр унутпасак да, жүрөгүбүздөн чыгарып салган элек.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кийин көп жылдар бою анын кайсы шаарда жүргөнүнөн да кабар албай калдык. Ошондуктан анын мага тартуулаган сүрөтүн балалык күндөрүбүздүн жана балалык достугубуздун эстелиги катары сактап жүргөнүм туура деп ойлочумун.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Адегенде атам, кийин жоокер күйөөм ошол сүрөттү таап алып кызганбасын деп, анын астындагы «Шекүрө» жана «Кара» деген жазуулардын үстүн атамдын Хасан паша сыясы тамчылап кеткендей кылып, ал тамчылардан гүлдөр өсүп чыккансып чебердик менен жаап койгом.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бүгүн ошол сүрөттү кайра өзүнө жөнөткөнүмө карабай, араңарда менин терезеге чыгып калганымды өзүмө каршы жоругусу келгендер болсо, балким, бир аз уялышар, балким, бир аз ойлонушар.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Он эки жылдан кийин аны капысынан көрүп калган соң мен терезенин алдында дагы бир топко чейин туруп калдым.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кечки күндүн кызгылт нурларына бөлөнгөн бакча акырындык менен кызыл-сары түскө боёлуп жатканын үшүгөнгө чейин суктанып карап турдум.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Шамал да жок эле.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошол учурда көчөдөн бирөө өтүп баратып мени көрсө эмне дейт, же атам ачык терезеде турганымды байкап калса эмне болот – мага баары бир болчу.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Же Кара аты менен кайра келип, алдымдан дагы бир жолу өтүп кетсе дагы.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Зивер пашанын кыздарынын ичинен дайыма күлүп-жайнап жүргөн, бирок эң күтүлбөгөн учурда эң таң каларлык сөздөрдү айткан Месруре бир жолу мага:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Адам өзү да эч качан эмне ойлоп жатканын толук биле албайт, – деген эле.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мен болсо мындай деп ойлойм:</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кээде бир нерсе айтам да, аны мурда эле ойлоп жүргөнүмдү ошол учурда гана түшүнөм. Ал эми түшүнөр замат анын тескерисин ишенимдүү түрдө ойлоп калганымды байкайм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Атам үйгө чакырып турган сүрөтчүлөрдүн баарын жашыруун аңдыганымды силерден жашырбайм.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Алардын арасындагы байкуш Зариф эфендинин күйөөм сыяктуу дайынсыз болуп кеткени мени кейитти.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Алардын ичинен эң жакыр жана жан-дүйнөсү да эң көрксүз ошол эле.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Жапкычты жаап, бөлмөдөн чыктым да, ашканага түштүм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Апа, Шевкет сизди уккан жок, – деди Орхан. – Кара атын сарайдан чыгарып жатканда, ашканадан чыгып, тешиктен карап турган.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Анан эмне болуптур! – деди Шевкет колундагы жыгач кашыгы менен. – Апам өзү да шкафтын ичиндеги тешиктен карап турган.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Хайрие, – дедим. – Кечинде буларга бадам кошулган таттуу нан кууруп бер.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Орхан кубанганынан секирип кетти. Шевкет болсо үн каткан жок.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Үстүңкү кабатка чыгып баратсам экөө тең кыйкырышып артымдан чуркап келишти. Бирин-бири түртүп, күлүп-жайнап жанымдан өтүп кетишти.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Жайыраак, жайыраак! – дедим мен да күлүп. – Эси жоктор!</p>



<p class="wp-block-paragraph">Анан алардын назик жондоруна жеңил гана муштум менен таптап койдум.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Балдар менен бирге кечке маал үйдө болуу кандай сонун!</p>



<p class="wp-block-paragraph">Атам болсо тынч гана китебине баш-оту менен кирип кеткен экен.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Коногуңуз кетти, – дедим. – Сизди тажаткан жокпу деп үмүттөнөм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Жок, – деди ал. – Мени көңүлүмдү кушубак кылды. Илгеркидей эле таякесине сый мамиле кылат экен.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Жакшы экен.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Бирок сак жана эсепчил болуп калыптыр.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Муну ал менин пикиримди билиш үчүн эмес, Караны бир аз кемсинткендей маанайда айтып, сөздү жыйынтыктагысы келгендиктен айтты.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Башка учурда болсо мен дароо эле курч сөз менен жооп кайтармакмын.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бул жолу болсо ак боз атын минип алыстап бараткан ошол жигитти ойлоп, денем титиреп кетти.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кийин кандай болгонун өзүм да билбейм, Орхан уулум экөөбүз дубалына шкаф орнотулган бөлмөдө бири-бирибизди кучактап калыптырбыз.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Шевкет да жаныбызга келди.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Адегенде экөө түртүшүп жатышкандай сезилди, урушуп кетишет го деп ойлогом. Бирок бир маалда үчөөбүз тең дивандын үстүнө кулап түшүптүрбүз.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Күчүктөрдөй кылып экөөнү эркелеттим.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Баштарынын артынан, чачтарынан өптүм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Көкүрөгүмө кысып жыттадым.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Алардын салмагын төшүмдүн үстүнөн сездим.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Ммм, – дедим. – Чачтарыңар жыттанып калыптыр. Эртең Хайрие менен мончого барасыңар.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Мен эми Хайрие менен мончого баргым келбейт, – деди Шевкет.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Сен ушунчалык чоңоюп кеттиңби? – дедим.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Апа, эмнеге ушул кооз кочкул кызгылт көйнөгүңүздү кийдиңиз? – деди ал.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мен ички бөлмөгө кирип, кочкул кызгылт көйнөгүмдү чечтим.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ордуна дайыма кийип жүргөн өңү өчкөн жашыл көйнөктү кийдим.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кийинип жатып үшүгөндөй болдум, бирок денемдин оттой ысык экенин, андан да маанилүүсү – жашоого толгон тирүүлүгүн сезип турдум.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бетиме бир аз эндик сүйкөлгөн. Балдар менен ойноп жатканда ал сүрүлүп кетсе керек. Мен аны алаканым менен жұзүмө жайып жибердим.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Билесиңерби, туугандарым да, мончодо көргөн аялдар да, мени көргөндөрдүн баары мени «эки балалуу жыйырма төрт жаштагы аял эмес, он алты жаштагы жаш кыздай көрүнөсүң» дешет.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошого ишенишиңерди каалайм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Силер да ишенгиле.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Түшүндүңөрбү?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Болбосо мындан ары эч нерсе айтып бербейм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Менин силер менен түз сүйлөшүп жатканыма таң калбагыла.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Көп жылдан бери атамдын китептериндеги сүрөттөрдү карап келем. Алардын арасынан дайыма аялдарды, сулууларды издейм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Алар сейрек кездешет.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Жана дайыма уялчаак болушат.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Көздөрүн ылдый салышат же бири-бирин гана карашат.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Эркектердей, жоокерлердей же падышалардай болуп башын көтөрүп, дүйнөгө түз караган аялдарды эч качан көргөн эмесмин.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бирок шашылыш тартылган арзан китептерде сүрөтчүнүн этиятсыздыгынан улам кээ бир аялдардын көздөрү жерге эмес, сүрөттүн ичиндеги башка нерсеге эмес, түз эле окурманды карап калат.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Алар кимди карап турушат болду экен?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Муну дайыма ойлоном.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Тээ Аксак Темир дооруна таандык эки жүз жылдык китептерди, каапырлар алтын төлөп өз өлкөлөрүнө алып кетишчү томдорду эстегенде селт этип кетем. Балким, менин ушул баянымды да бир күнү алыскы замандардан жана алыскы жерлерден бирөө окуйт чыгар.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Китептерге кирип калууну эңсөө деген ушул эмеспи?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Падышалар менен вазирлер дал ушул сезим үчүн өздөрү жөнүндө китеп жазгандарга кап-кап алтын берип жүрүшпөйбү?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ушул ой жан дүйнөмдү толкуткан сайын, мен да китептин ичиндеги жашоону да, сыртындагы дүйнөнү да бирдей көрүп турган сулуу аялдардай болуп, мени ким билет, кайсы доордон жана кайсы жерден карап турган силер менен сүйлөшкүм келет.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мен сулуумун.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мен акылдуумун.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мени карап турганыңар да мага жагат.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кээде бир-эки калп айтып койсом, бул силер мен жөнүндө туура эмес ойдо калбагыла дегеним.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Балким байкаган чыгарсыңар: атам мени абдан жакшы көрөт.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Менден мурда анын үч уулу болгон. Бирок Аллах алардын жанын биринин артынан бирин алып кетип, жалгыз мен калган экенмин.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Атам мени көзүнүн карегиндей сактайт.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бирок мен анын тандаган адамына эмес, өзүм сүйүп калган бир сыпайчыга&nbsp; турмушка чыккам.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Атам каалаган күйөө бир эле учурда эң чоң аалым, өнөр менен сүрөттү түшүнгөн, бийлиги бар жана Карынбайдай бай болушу керек эле.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Андай адам анын китептеринде да жок болгондуктан, мен өмүр бою үйдө күтүп отуруп калмакмын.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Күйөөмдүн сулуулугу эл оозунда аңыз болчу.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мен өзүм да ортомчулар аркылуу кабар жөнөтүп, бир күнү мончодон кайтып келатканымда атайылап алдымдан чыкканына жетишкем.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Аны көргөндө көздөрүнөн от чачырап тургандай сезилген.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошол замат ашык болуп калгам.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ал ак жуумал, жашыл көздүү сулуу жигит эле.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Колдору күчтүү болчу.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бирок ошол эле учурда уктап жаткан баладай бейкүнөө жана жоош көрүнчү.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Балким бардык күчүн согуш майданында сарптагандыктанбы, мага анда кандын жыты билинер-билинбес сезилчү.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ал эми үйдө болсо момдой жумшак жана тынч адам эле.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Атам аны башында жактырган эмес. Анткени ал кедей жоокер эле. Бирок мен «ага тийбесем жанымдан кечем» дегенден кийин гана атам макул болуп, мени ошого узаткан. Кийин ал согуштан согушка чапкылап, эрдиктин далай үлгүсүн көрсөтүп, он миң акчалык жер менен мүлктүн ээси болуп калды. Ошондон улам элдин баары бизге суктанчу, атүгүл көрө албагандар да көп эле.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Төрт жыл мурда Сефевилер менен болгон согуштан кайтып келген аскерлердин катарында анын жок экенине башында анча маани берген эмесмин. Анткени ал улам согуштарга катышкан сайын тажрыйбасы артып, өз алдынча иш жүргүзүп, мурдагыдан да чоң олжо алып келип, чоңураак жер менен мүлккө ээ болуп, көбүрөөк жаш жоокерлерди тарбиялап жүргөн. Аскерлердин негизги кошуунунан бөлүнүп чыгып, өз кишилери менен тоолорду көздөй кеткенин көргөнбүз деген күбөлөр да болгон.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Адегенде дайыма «мына, эми келет» деп күтчүмүн. Бирок эки жылдын ичинде акырындап анын жоктугуна көнүп калдым. Стамбулда мен сыяктуу күйөөсү дайынсыз кеткен жоокерлердин аялдары канчалык көп экенин көргөндөн кийин өз тагдырыма да моюн сундум.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Түнкүсүн балдарым менен кучакташып жатып алып ыйлачубуз. Алар ыйлабасын деп кээде калп айтып коёр элем. Маселен, «баланчадан уктум, далили бар экен, атаңар жаз келгиче кайтып келет экен» дечүмүн. Кийин ошол жалган сөзүм балдардын оозунан чыгып, башкалардын кулагына жетип, ар кимдин кошумчасы менен кайра мага «сүйүнчү кабар» болуп кайтып келгенде ага эң биринчи өзүм ишенип калчумун.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Биз күйөөмдүн дүйнө көрө элек болсо да ак көңүл, асылзаада мүнөздүү абхаз атасы жана өзү сыяктуу жашыл көздүү иниси менен Чаршыкапыдагы ижара үйдө жашачубуз. Күйөөм дайынсыз жоголгондон кийин үйдүн түйшүгү күчөдү.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кайнатамдын улуу баласы согуштарда жүрүп байып кеткенден кийин таштап койгон күзгү жасоочулук кесибине ошол карыган курагында кайра кайтууга аргасыз болду. Күйөөмдүн бажыканада иштеген бойдок иниси Хасан болсо үйгө алып келген акчасы көбөйгөн сайын өзүн үйдүн ээси катары сезип, эркектаналыгын көрсөтө баштады.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Үй иштерин аткарып жүргөн күң кызды бир кышта ижара акысын төлөй албай калабыз деп коркуп, шашылыш түрдө кул базарына алып барып сатып жиберишти. Анан анын ордуна ашкана иштерин аткарууну, кир жууганды, керек болсо базарга барып соода-сатык кылууну менден талап кыла башташты.</p>



<p class="wp-block-paragraph">«Мен ушундай жумуштарды кылчу аял белем?» – деп айткан жокмун. Жүрөгүмдү бекемдеп, баарын аткардым. Бирок түнкүсүн бөлмөсүнө ала турган күңү калбай калган кайним Хасан эшигимди каккылай баштаганда эмне кыларымды билбей калдым.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Албетте, дароо эле атамдын үйүнө кайтып кетсем болмок. Бирок казынын мыйзамы боюнча күйөөм тирүү деп эсептелгендиктен, аларды ачуулантып алсам, мени балдарым менен кошо күчтөп кайра кайнатамдын үйүнө алып барып коюшмак. Болгондо да ошол учурда мени да, мени өз үйүндө кармап турган атамды да жазалап, эл алдында басынтышы мүмкүн эле.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Чынын айтсам, күйөөмө караганда адамгерчиликтүүрөөк жана акылга сыярлык деп эсептеген, анын үстүнө мага катуу ашык экенин жакшы билгенимден Хасан менен жакындашып кетишим да мүмкүн болчу. Бирок мындай кадамды ойлонбой жасап койсом, акыры анын мыйзамдуу аялы эмес, Кудай сактасын, күңү болуп калмакмын.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Анткени алар мен мурастан өз үлүшүмдү талап кылып калабы, же бир күнү аларды таштап, балдарымды алып атамдын үйүнө кайтып кетеби деп коркушкандыктан, күйөөмдү казынын алдында өлдү деп таанууга өздөрү да эч качан макул болушкан эмес.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Күйөөм мыйзам боюнча өлгөн деп эсептелбесе, мен Хасанга турмушка чыга алмак эмесмин. Ошол эле учурда башка бирөөгө да турмушка чыгууга укугум жок эле. Мына ушул жагдай мени ошол үйгө жана ошол никеге байлап тургандыктан, күйөөмдүн «дайынсыз» болуп жүргөнү, бүтпөгөн белгисиз абал алардын кызыкчылыгына көбүрөөк туура келчү.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Анткени унутпагыла: алардын үйүндөгү бардык иштерди мен аткарып жаттым – тамагын жасап, кирин жууп, үйдүн түйшүгүн көтөрүп жүрдүм. Ал эми алардын бирөө болсо мага акылынан адашкандай ашык болуп калган.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кайнатам менен Хасан үчүн эң ылайыктуу чечим – менин Хасанга турмушка чыгышым эле. Бирок бул үчүн адегенде күбөлөрдү таап, андан кийин казыны ишендириш керек болчу. Ошондо дайынсыз кеткен күйөөмдүн эң жакын адамдары – атасы менен бир тууганы да макулдук берип жатышкан соң, аны өлдү деп эсептөөгө каршы чыга турган эч ким калмак эмес. Казы дагы: «Биз бул кишинин согушта курман болгонун өз көзүбүз менен көргөнбүз», – деп жалган көрсөтмө бергендерге анча-мынча акча үчүн ишенгендей көрүнмөк.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Эң чоң маселе – жесир калгандан кийин бул үйдөн кетпей турганыма, мурас үлүшүмдү же кайра турмушка чыгыш үчүн акча талап кылбай турганыма, эң башкысы, өз каалоом менен Хасанга турмушка чыгарыма аны ишендириш эле. Ошол үчүн ага ишеним берүү максатында Хасан менен жакындашуум керек экенин да түшүнгөм. Бирок бул кадамды ажырашып кетиш үчүн эмес, аны чындап сүйгөнүмдү ишендире тургандай кылып жасашым керек болчу.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кааласам, Хасанды сүйүп да калышым мүмкүн эле. Ал дайынсыз кеткен күйөөмдөн сегиз жаш кичүү болчу. Күйөөм үйдө жүргөндө Хасанды инимдей көрчүмүн, балким ошол сезим мени ага жакындаткандыр. Анын жөнөкөй, бирок жалындуу мүнөзүн, балдарым менен ойногонду жакшы көрөрүн, кээде мага суусап өлүп бараткан адам муздак алча шербетине карагандай үмүт жана кусалык менен караганын жактырчумун.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бирок мени кир жуудуруп, кул-күңдөрдүн жумушундай базар кыдыртып, үйдүн бардык оор иштерин жасаткан адамды сүйүп калыш үчүн өзүмдү аябай зордошум керек экенин да жакшы билчүмүн.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Атамдын үйүнө кайра-кайра келип, казан-аякты карап олтуруп кечке ыйлаган күндөрүмдө жана түнкүсүн балдарым менен бири-бирибизге жөлөк болуп кучакташып уктаган учурларда Хасан мага мындай мүмкүнчүлүк берген жок. Менин да аны сүйүп калышым мүмкүн экенине, экөөбүздүн баш кошуубузга алып келе турган жалгыз жол ушул экенине өзү ишенген эмес. Өзүнө болгон ишеними жетишсиз болгондуктан, адепсиздикке барды.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бир-эки жолу мени бурчка такап, өпкүлөп, кармалай баштады. Күйөөм эч качан кайтып келбей турганын айтып коркутту. Атүгүл мени өлтүрөм деп да үрөй учурган сөздөрдү айтты. Кээде баладай болуп ыйлап жиберчү. Өзүнүн шашмалыгы, сабырсыздыгы менен уламыштарда айтылган чыныгы жана асыл сүйүүгө убакыт бербей койгондуктан, мен анын аялы боло албасымды түшүндүм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бир түнү балдарым менен жаткан бөлмөнүн эшигин күч менен ачууга аракет кылганда дароо ордумдан турдум. Балдардын коркуп кеткенине карабай үнүмдүн болушунча кыйкырып, үйгө жин-перилер кирип кеткенин айттым. Кайнатамды ойготтум. Кумары башынан тарай элек Хасанды өз атасына ашкереледим.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Менин түшүнүксүз өкүрүктөрүмдүн жана жиндер жөнүндө айткан сөздөрүмдүн арасында акылдуу карыя чыныгы абалды түшүндү: уулу мас экенин жана экинчи уулунун эки балалуу аялына адепсиз мамиле кылганын уялып аңдады.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мен таң атканча уктабай турганымды, жиндерден сактаныш үчүн уулдарым менен эшиктин алдында күзөтүп отурарымды айтканымда каршы болгон жок. Эртең менен ооруп жаткан атамды караш үчүн балдарымды алып атамдын үйүнө узак убакытка кетеримди жарыялаганымда жеңилгенин мойнуна алды.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Күйөөм согуштардан олжо катары мага ала келген, бирок эч качан сатпаган буюмдардын айрымдарын: Мажарстандан келген коңгуроолуу саатты, эң азоо араб аргымагынын тарамышынан жасалган камчыны, балдарым согуш оюндарын ойногондо таштарын колдонушчу Тебризде жасалган пил сөөгүнөн жасалган шахмат топтомун жана Нахичеван согушунан олжо болуп келген күмүш шам кармагычтарды да ала кеттим. Булардын баарын никелүү турмушумдун эстелиги катары атамдын үйүнө алып келдим.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Дайынсыз кеткен күйөөмдүн үйүн таштап кетишим, күткөнүмдөй эле, Хасандын мага болгон жабышчаак жана сый-урматсыз сүйүүсүн аргасыз болсо да кадырлуу, азаптуу сүйүүгө айлантты. Атасы өзүн колдобой турганын түшүнгөн соң ал мени коркутканын токтотуп, бурчтарында куштардын, көзүнө жаш алган арстандардын жана муңайым кийиктердин сүрөттөрү тартылган сүйүү каттарын жөнөтө баштады.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Эгер ал каттарды акын жана сүрөтчү сымак бир досу жазып, кооздоп бербесе, анда мен Хасан менен бир үйдө жашап жүргөндө байкабай калган кандай бай кыял дүйнөсү бар экенин түшүндүрүш кыйын болмок. Акыркы убакта ошол каттарды кайра-кайра окуп жүргөнүмдү силерден жашырбайм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Акыркы каттарында Хасан мени үй иштерине кул кылбай турганын, анткени эми жакшы акча таап жатканын жазган. Анын сылык, жумшак жана тамашакөй тили, балдардын бүтпөгөн уруш-талаштары менен каалоолору жана атамдын даттануулары башымды казандай кайнаткандыктан, тереземдин жапкычын дүйнөгө бир жолу болсо да «оох» деп дем чыгаргандай ачып жибергем.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Хайрие кечки дасторконду даярдай электе атама Арабиядан келген эң жакшы курма гүлүнөн жылуу кофе жасап бердим. Ага бир кашык бал кошуп, бир аз лимон ширеси менен аралаштырдым да, акырын гана жанына кирдим. Ал «Китаб-ур Рухту» окуп отурган. Каалаганындай, өзүмдү таптакыр билдирбей, көлөкөдөй болуп барып алдына койдум.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошондо ал ушунчалык алсыз, ушунчалык муңдуу үн менен:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Кар жаап жатабы? – деп сурады.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошол замат байкуш атамдын өмүрүндө көрө турган акыркы кары ушул экенин жүрөгүм менен сездим.</p>
<p><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-9/">Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (9)</a> алгач бул жерде - <a href="https://adabiyat.men">Адабий Ордо</a> жарыяланды.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-9/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (8)</title>
		<link>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-8/</link>
					<comments>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-8/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Памук Орхан]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 31 Jul 2026 09:04:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Кара сөз]]></category>
		<category><![CDATA[Котормо]]></category>
		<category><![CDATA[Топ]]></category>
		<category><![CDATA[котормо]]></category>
		<category><![CDATA[Орхан Памук]]></category>
		<category><![CDATA[роман]]></category>
		<category><![CDATA[түрк адабияты]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://adabiyat.men/?p=2269</guid>

					<description><![CDATA[<p>(роман)&#160; (Уландысы.  1, 2, 3, 4, 5, 6, 7)  8. Менин атым Эстер&#160; Карага берген катымда эмне жазылганын баарыңар кызыгып жатканыңарды билем. Өзүм да ошого...</p>
<p><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-8/">Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (8)</a> алгач бул жерде - <a href="https://adabiyat.men">Адабий Ордо</a> жарыяланды.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[

<div class="kk-star-ratings kksr-auto kksr-align-left kksr-valign-top"
    data-payload='{&quot;align&quot;:&quot;left&quot;,&quot;id&quot;:&quot;2269&quot;,&quot;slug&quot;:&quot;default&quot;,&quot;valign&quot;:&quot;top&quot;,&quot;ignore&quot;:&quot;&quot;,&quot;reference&quot;:&quot;auto&quot;,&quot;class&quot;:&quot;&quot;,&quot;count&quot;:&quot;2&quot;,&quot;legendonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;readonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;score&quot;:&quot;5&quot;,&quot;starsonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;best&quot;:&quot;5&quot;,&quot;gap&quot;:&quot;5&quot;,&quot;greet&quot;:&quot;Биринчилерден баа бериңиз!&quot;,&quot;legend&quot;:&quot;5\/5 - (2 добуш)&quot;,&quot;size&quot;:&quot;22&quot;,&quot;title&quot;:&quot;Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (8)&quot;,&quot;width&quot;:&quot;132.5&quot;,&quot;_legend&quot;:&quot;{score}\/{best} - ({count} {votes})&quot;,&quot;font_factor&quot;:&quot;1.25&quot;}'>
            
<div class="kksr-stars">
    
<div class="kksr-stars-inactive">
            <div class="kksr-star" data-star="1" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="2" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="3" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="4" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="5" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
    </div>
    
<div class="kksr-stars-active" style="width: 132.5px;">
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
    </div>
</div>
                

<div class="kksr-legend" style="font-size: 17.6px;">
            5/5 - (2 добуш)    </div>
    </div>

<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>(роман)&nbsp;</em></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>(Уландысы.</strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-1/"><strong>  1</strong></a><strong>,</strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-2/"><strong> 2</strong></a><strong>,</strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-3/"><strong> 3</strong></a><strong>,</strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-4/"><strong> 4</strong></a><strong>, </strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-5/"><strong>5</strong></a><strong>, </strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-6/"><strong>6</strong></a><strong>, <a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-7/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">7</a>) </strong></p>



<h3 class="wp-block-heading">8. Менин атым Эстер&nbsp;</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Карага берген катымда эмне жазылганын баарыңар кызыгып жатканыңарды билем. Өзүм да ошого кызыккандыктан, баарын билип алдым. Кааласаңар, окуяңардын барактарын артка барактап жаткансып элестеткиле, анда мен ал катты Карага бергенге чейин эмне болгонун айтып берейин.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кеч кирип калган убак болчу. Алтын Мүйүз булуңунун оозундагы биздин жөөттөрдүн кичинекей кварталындагы үйүбүздө күйөөм Несим экөөбүз очоктун жанында отуруп, карыган немелердей «оф-пуф» деп отун салып, жылынууга аракет кылып атканбыз. Мен өзүмдү картаң деп койгонума карабагыла. Жибек жоолук, мээлей жабуу менен Португалиянын кемелеринен түшкөн түстүү кездемелерди ар кандай шакек, сөйкө, мончок сыяктуу арзан баалуу жасалгалар менен аралаштырып, түйүнчөгүмдү көтөрүп көчөгө чыксам, мен кирбеген Истанбулдун көчөсү калбайт. Үймө-үй ташыбаган катым да, ушагым да жок. Бул шаардын кыздарынын жарымын мен турмушка узаткам десем да болот. Бирок азыр муну мактаныш үчүн айтып жаткан жокмун.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошентип, кечкисин отурганбыз. «Тык-тык» деп кагылган үн чыкты. Барып ачсам, алдымда ошол келесоо күң Хайрийе турган экен. Колунда кат. Сууктанбы же толкунданганынанбы – билбейм, калчылдап туруп, менин Шекүремдин эмне каалап жатканын түшүндүрө баштады.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Адегенде бул катты Хасанга жеткирмекчи болгон экен деп ойлоп, таң калдым. Билесиңер да, Шекүре сулуунун согушка кеткен бойдон кайтып келбеген күйөөсү бар. Ал байкуш эчак эле өлүп калган деп ойлойм. Ошол жок болуп кеткен жоокердин Хасан аттуу жинди чалыш бир тууганы бар эле.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бирок бат эле түшүндүм: Шекүренин каты Хасанга эмес, башка бирөөгө арналган экен. Катта эмне жазылганын билмейинче Эстердин ичи бышып кетпейби! Акыры окуп да алдым.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Силер менен анча тааныш эмесмин. Ачыгын айтсам, бир аз уялып турам. Ал катты кантип окуганымды айтпай эле коёюн. Балким, менин кызыгуумду айыптап, мени жаман көрүп каласыңар. Болгону, катты мага окуп беришкенде укканымды айтып коёюн. Менин ширин Шекүрем мындай деп жазыптыр:</p>



<p class="wp-block-paragraph">«Кара эфенди, сен атам менен болгон жакындыгыңа ишенип, үйүбүзгө келип жүрөсүң. Бирок менден кандайдыр белги алам деп ойлобо. Сен кеткенден бери көп нерсе өзгөрдү. Мен турмушка чыктым, арстандай эки уулум бар. Бирөөсү Орхан, жаңы эле бөлмөгө кирип кеткенин көрдүң. Мен болсо төрт жылдан бери күйөөмдү күтүп жатам жана башка эч нерсе ойлобойм. Өзүмдү эки баласы жана картаң атасы бар, жалгыз, алсыз аялдай сезишим мүмкүн. Эркектин күчүнө жана коргоосуна муктаж болушум мүмкүн. Бирок эч ким бул абалымдан пайдалана алат деп ойлобосун. Ошондуктан биздин эшикти мындан ары какпа. Бир жолу мени уятка калтыргансың, ошондо атамдын алдында өзүмдү акташ үчүн канча азап тартканымды билсең кана! Бул кат менен кошо жаш кезде тартып мага жөнөткөн сүрөтүңдү да кайтарып жатам. Үмүттөнбөшүң үчүн, жаңылыш белги албашың үчүн. Адамдар бир сүрөттү карап туруп эле ашык болуп калат деген ой калп экен. Үйүбүзгө жолобой эле койгонуң жакшы».&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Байкуш Шекүрем! Эркектердей, бектердей же пашалардай болуп каттын алдына чоң мөөрүн баса албайт да. Болгону кагаздын этегине өз атынын биринчи тамгасын кичинекей, коркок куштай кылып коюптур.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мөөр дедимби? Балким, силер «Эстер бул мөөр басылган каттарды кантип ачып, кайра жаап коё алмак эле?» деп ойлоп жатсаңар керек. Каттарда мөөр деле жок. Менин акылдуу Шекүрем: «Бул Эстер сабатсыз жөөт, биздин жазууну окуй албайт», – деп ойлойт. Туура, мен силердин жазууну окуй албайм. Бирок окута алам. Ал эми каттын өзүн өзүм деле окуйм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Башыңар айланып калдыбы? Анда түшүндүрөйүн.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кат айта турганын бир гана жазуу аркылуу айтпайт. Китеп сыяктуу эле катты да жыттап, кармап, сылап окушат. Ошондуктан акылдуулар:&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Карачы, кат эмне деп атат? – дешет.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ал эми акылсыздар:&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Карачы, эмне жазылыптыр? – дешет.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Чеберчилик тамгаларды эмес, каттын өзүн толугу менен окуй билүүдө.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Келгиле анда, Шекүре дагы эмнелерди айтып жатканын карап көрөлү.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Биринчиден, катты жашыруун жөнөтүп жаткансып көрүнгөнү менен, аны кат ташууну кесип кылып алган Эстер аркылуу жибергенине караганда, анча деле жашырууну көздөгөн жок.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Экинчиден, каттын көп бүктөлгөнү сыр сактагысы келгендей көрүнөт. Бирок кат ачык. Үстүнө чоң сүрөт кошулуптур. Демек, максатыбыз сырды жашыруу эмес. Мындай нерсе сүйүүнү четке каккан катка караганда, сүйүүгө чакырган катка көбүрөөк жарашат.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Үчүнчүдөн, каттын жыты да ушуну тастыктайт. Колго алганда: «Атайын жыт себилгенби же жокпу?» деп күмөн санайсың. Бирок кайдыгер калтыра албай турган жагымдуу жыт бар. Бул атырдын жытыбы же Шекүренин өз жытыбы? Катты мага окуп берген байкуштун башын айландырган ошол жыт болду. Каранын да башын айлантат деп ойлойм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Төртүнчүдөн, мен сабатсыз Эстермин. Бирок жазуунун агымынан, калемдин кыймылынан эле көп нерсени түшүнөм. Кат сыртынан караганда «шашып жазып койдум, маани берген жокмун» дегенсип турат. Бирок тамгалар назик шамалга термелгендей сулуу тартылган. Ичинен болсо таптакыр башкача нерсени айтып жатат. Орхан жөнүндө сөз кылганда «жаңы эле» деп кат ошол замат жазылгандай көрсөтөт. Бирок ар бир сабында байкалган кылдаттык анын алдын ала каралама түрүндө жазылганын билдирет.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бешинчиден, кат менен кошо жөнөтүлгөн сүрөт – мендей жөөт Эстер да билген баягы уламыштагы сулуу Ширин Хосровдун сүрөтүн көрүп ашык болгон окуясын чагылдырат. Истанбулдун кыялкеч аялдары бул жомокту абдан жакшы көрүшөт. Бирок сүйгөнүнө сүрөтүн кошо жөнөткөнүн биринчи жолу көрүп жатам.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Силер, сабаттуу бактылуулар, мындайды көп көрөсүңөр. Бир сабатсыз кыз сага келип, өзүнө келген катты окуп бер деп жалынат. Каттагы сөздөр ушунчалык толкунданткан, жүрөктү козгогон болот дейсиң, ал кыз сени өзүнүн эң купуя дүйнөсүнө киргизгенине уялып турса да, кайра окуп беришиңди суранат. Кайра окуйсуң. Акыры кат ушунчалык көп окулгандыктан, экөөң тең аны жаттап аласыңар.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Андан кийин ал катты колуна кармап алып:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Мына бул сөз ушул жерде айтылганбы? Тиги сөз бул жактабы? – деп сурай баштайт.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Өзү тамгаларды түшүнбөсө да, сен көрсөткөн жерге тигиле карайт. Кээде окуй албаган, бирок жатка билген сөздөрдүн ийри-буйру тамгаларына тигилип отурган ошол кыздарды көрүп ушунчалык боорум ооруйт. Ошондо өзүмдүн да сабатсыз экенимди унутуп, каттын үстүнө көз жашын төгүп отурган ошол кыздарды кучактап өпкүм келет.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Анан дагы бир түрү бар – андайларга эч качан окшобогула! Кыз катты кайра колуна алып, ага тийип көргүсү келип турганда:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Эмне кыласың? Окуй албайсың да, эми дагы эмнесин карайсың? – дешет.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ушул айбандар кээде кыздын катын өздөрүнө калтырышат. Андай учурда кыздын катын кайра алып берүү мага – Эстерге – туура келет.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мына ушундай жакшы аялмын мен, атым Эстер. Эгер силерди жакшы көрсөм, силерге да жардам берем.</p>
<p><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-8/">Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (8)</a> алгач бул жерде - <a href="https://adabiyat.men">Адабий Ордо</a> жарыяланды.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-8/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (7)</title>
		<link>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-7/</link>
					<comments>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-7/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Памук Орхан]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 26 Jul 2026 09:18:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Кара сөз]]></category>
		<category><![CDATA[Котормо]]></category>
		<category><![CDATA[Топ]]></category>
		<category><![CDATA[котормо]]></category>
		<category><![CDATA[Орхан Памук]]></category>
		<category><![CDATA[роман]]></category>
		<category><![CDATA[түрк адабияты]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://adabiyat.men/?p=2266</guid>

					<description><![CDATA[<p>(роман)&#160; (Уландысы.  1, 2, 3, 4, 5, 6)  7. Менин атым Кара Баласын алгач көргөнүмдө көп жылдар бою Шекүренин жүзүн эмне үчүн жаңылыш эстеп жүргөнүмдү...</p>
<p><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-7/">Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (7)</a> алгач бул жерде - <a href="https://adabiyat.men">Адабий Ордо</a> жарыяланды.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[

<div class="kk-star-ratings kksr-auto kksr-align-left kksr-valign-top"
    data-payload='{&quot;align&quot;:&quot;left&quot;,&quot;id&quot;:&quot;2266&quot;,&quot;slug&quot;:&quot;default&quot;,&quot;valign&quot;:&quot;top&quot;,&quot;ignore&quot;:&quot;&quot;,&quot;reference&quot;:&quot;auto&quot;,&quot;class&quot;:&quot;&quot;,&quot;count&quot;:&quot;0&quot;,&quot;legendonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;readonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;score&quot;:&quot;0&quot;,&quot;starsonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;best&quot;:&quot;5&quot;,&quot;gap&quot;:&quot;5&quot;,&quot;greet&quot;:&quot;Биринчилерден баа бериңиз!&quot;,&quot;legend&quot;:&quot;0\/5 - (0 добуш)&quot;,&quot;size&quot;:&quot;22&quot;,&quot;title&quot;:&quot;Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (7)&quot;,&quot;width&quot;:&quot;0&quot;,&quot;_legend&quot;:&quot;{score}\/{best} - ({count} {votes})&quot;,&quot;font_factor&quot;:&quot;1.25&quot;}'>
            
<div class="kksr-stars">
    
<div class="kksr-stars-inactive">
            <div class="kksr-star" data-star="1" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="2" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="3" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="4" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="5" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
    </div>
    
<div class="kksr-stars-active" style="width: 0px;">
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
    </div>
</div>
                

<div class="kksr-legend" style="font-size: 17.6px;">
            <span class="kksr-muted">Биринчилерден баа бериңиз!</span>
    </div>
    </div>

<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>(роман)&nbsp;</em></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>(Уландысы.</strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-1/"><strong>  1</strong></a><strong>,</strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-2/"><strong> 2</strong></a><strong>,</strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-3/"><strong> 3</strong></a><strong>,</strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-4/"><strong> 4</strong></a><strong>, </strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-5/"><strong>5</strong></a><strong>, <a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-6/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">6</a>) </strong></p>



<h3 class="wp-block-heading">7. Менин атым Кара</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Баласын алгач көргөнүмдө көп жылдар бою Шекүренин жүзүн эмне үчүн жаңылыш эстеп жүргөнүмдү дароо түшүндүм. Орхандыкы сыяктуу эле Шекүренин да жүзү ичкесинен келип, ээги болсо мен ойлогондон узунураак экен. Ошондуктан сүйгөнүмдүн оозу, албетте, мен жылдар бою элестеткендей чоң эмес, тескерисинче, кичирээк, жыйнактуу болушу керек эле. Он эки жыл бою бир шаардан экинчи шаарга көчүп-конуп жүргөнүмдө, кыялымда Шекүренин оозун улам кеңейтип, эриндери кыналышкан, бирок бөрсөйгөн, жылтылдаган алчадай ширелүү кылып элестетип жүрүптүрмүн.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Эгер италиялык устаттардын ыкмасы менен тартылган Шекүренин сүрөтү жанымда болгондо, балким он эки жылдык сапарымдын бир жеринде артта калган ашыгымдын жүзүн эми таптакыр эстей албай жатам деп өзүмдү үйсүз-жайсыз сезбес белем. Анткени жүрөгүңө чегилип калган арзууңдун жамалы ичиңде жашап турса, дүйнө дагы эле сенин үйүң бойдон калат.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Шекүренин уулун көрүү, аны менен сүйлөшүү, жүзүнө жакындан карап өбүү менин ичимде жамандыкка жакын, күнөөкөр, киши өлтүргүчтөргө гана таандык бир убайымды ойготту. Ичимдеги бир үн: <em>«Бар, эми дароо Шекүрени көр»</em> деп шыбырап жатты.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бир маалда эч нерсе айтпай эле жездемдин жанынан чыгып кетип, диванга ачылган эшиктерди – көзүмдүн кыйыгы менен санап алган элем, бири тепкичке, бешөө караңгы бөлмөлөргө алып барчу эшиктердин баарын &#8211; бирден ачып, Шекүрени тапканча издей бергим келди. Бирок жүрөгүмдөгү сезимдерди убактысынан мурда, ойлонбой ачык айтып жибергеним үчүн он эки жыл сүйгөнүмдөн алыста калганымды эстедим. Ошондуктан тынч гана&nbsp; сыр билгизбей күтүп, Шекүре дагы ушул жерде бир канча ирет отургандыр, канча жолу кол тийгизгендир деген ой менен жаздыктарга, буюмдарга карап, жездемди унчукпай угуп отурдум. Ал мага Султан бул китепти Хижреттин (1) миң жылдыгына жеткиргиси келип жатканын айтты. Жаханды калкалаган Падышабыз ошол миңинчи жылда өзү да, мамлекети да франктар колдонгон ыкмаларды алардан кем калышпай өздөштүрө алаарын көрсөтүүнү каалаптыр. Ошондой эле Падышабыз дагы бир <em>сурнаме</em> (2) жасатып жаткандыктан, устат накышчылар өтө алек экенин билип, аларга накышкананын ызы-чуусунда эмес, үйлөрүндө иштөөгө буйрук бериптир. Алардын жездеме жашыруун келип-кетип жүргөнүн да, албетте, билчү.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Баш накышчы устат Осмонду көрөсүң, – деди жездем. – «Көр болуп калыптыр, акылынан адашыптыр» дешет. Менимче, экөө тең бар.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Өзү чыныгы накышчы болбосо да, бул өнөр анын негизги кесиби болбосо да, жездемдин Падышанын уруксаты жана колдоосу менен китеп жасатып, аны көзөмөлдөшү, албетте, карыя устат Осмонго жакпай, алардын ортосун суутмак.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мен болсо балалыгымды эстеп, үй ичиндеги буюмдарга көз жүгүртүп отурдум. Жерде салынган Куладан келген көгүш килем, жез кумган, кофе табагы менен челек, маркум таежем «Кытайдан Португалия аркылуу келген» деп канча ирет мактанган кофе чөйчөктөрү – мунун баарын он эки жыл мурда эле эстечүмүн. Бул буюмдар, бурчтагы сөөк-бермет менен кооздолгон рахле (3), дубалдагы кавуклук (4) илинген текче, кол тийгизсем баягы жумшактыгын эске салган кызыл баркыт жаздык сыяктуу эле, Шекүре менен балалыгыбыз өткөн Аксарайдагы үйдөн калган. Алар дагы эле ошол үйдөгү бактылуу мезгил менен сүрөт күндөрүнүн жылуулугун сактап тургандай сезилди.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бакыт жана сүрөт. Окуяма көңүл бурган окурмандарым бул экөөнү менин дүйнөмдүн башаты катары эстеп жүрүшүн каалайм. Бир кезде бул жерде, китептердин, калемдердин, сүрөттөрдүн арасында абдан бактылуу элем. Анан ашык болуп, ошол бейиштен куулдум. Жаштыгымда дүйнөнү үмүт менен кабыл алышыма Шекүрени жакшы көрүшүм себеп болгонун көп ойлончумун. Балалык ишеним менен сүйүүмө жооп алаарымдан күмөн санабагандыктан, дүйнөнү да жакшы жер катары кабыл алчумун. Китептерди, жездем оку деп берген нерселерди, медреседе үйрөнгөндөрдү, накыш менен сүрөттү дал ушул үмүт менен жакшы көргөм. Ошол жарык, кубанычтуу, бактылуу мезгилим Шекүреге болгон арзуума карыздар болсом да, четке кагылганымдын натыйжасы да аны бузган караңгылыгым болду. &nbsp; Муздак түндөрдө жалгыз калып жок болуп кетким келген учурлар, түшүмдө сүйгөн аялым менен бирге туңгуюкка кулап жатканымды көргөнүм, «мен эч нерсеге жарабаган адаммын» деген ой – ушунун баары Шекүреден калган мурас сыяктуу болчу.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Өлүмдөн кийин, – деди жездем бир топ убакыт өткөн соң, – бул дүйнөдө төшөгүндө тынч уктап жаткан адамдардын жандары менен биздин жандар жолуга алаарын билчү белең?</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Билчү эмесмин.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Өлүмдөн кийин узак сапар бар. Ошондуктан өлүмдөн коркпойм. Падышабыздын китебин бүтүрбөй калуудан корком.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Акылымдын бир тарабы өзүмдү жездемден күчтүүрөөк, салмактуураак деп сезсе, экинчи тарабы бул жакка келе жатып кийген кымбат кафтанымды, сарайдан чыгарда мине турган күмүш жабдыктуу, саймалуу ээр тагылган атымды ойлоп турду.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Накышчылардан үйрөнгөнүмдүн баарын ага айтып береримди айттым. Колунан өөп, тепкичтен түшүп, короого чыктым. Кардын суугу денеме тийгенде бала да эмес, карыя да эмес экенимди, дүйнөнү денем менен сезип турганымды түшүндүм. Ат сарайдын эшигин жапканда шамал согуп өттү. Таш төшөлгөн жерден короого чыкканда тизгинин кармаган кызыл атым да мендей дирилдеди. Анын күчтүү буттары, чыдамсыздыгы – баары менин ички абалымдай сезилди.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Көчөгө чыгаары менен жомоктогудай бир кетсе кайра кайрылбай турган атчан сыяктуу, бир секирип минейин деп жаткам. Ошол маалда кайдан пайда болгону белгисиз, башынан аягына чейин кызгылт кийген чоң жөөт аял колунда түйүнчөгүн кармап маңдайыма чыкты.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Арстаным, азаматым, чын эле айтылгандай келбеттүү экенсиң, – деди ал. – Үйлөнгөнсүңбү, бойдоксуңбу? Жашыруун сүйгөнүңө Истанбулдун атактуу соодагери Эстерден жибек жоолук аласыңбы?</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Жок.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Атластан кызыл кур белек кыласыңбы?</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Жок.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– «Жок» дебе! Сендей жигиттин сүйгөнү болбой калмак беле? Канчалаган кыздар сен үчүн күйүп-жанып жатышса керек?&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ал заматта шамдагай кыймылдап, мага жакындады да, сыйкырчыдай болуп колунан кат чыгарып калды. Катты көз ачып-жумгуча алып, ботокурума тыгып жибердим. Кат денеме тийип эле ысык оттой сезилди.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Атка мин да, жай бастырып жөнө, – деди Эстер. – Бул дубал менен барып оңго бурул, анан анар дарагынын жанына барганда артыңа, терезе тарапты кара.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ал ошентип көздөн кайым болду. Мен атка миндим да, жүрөгүм катуу согуп, колдорум эмне кыларын билбей турганына карабастан, буттарым атты бекем кармап, өзүмдү жыйдым. Ат да акылдуу эле – так айткандай жай бастырып, оңго бурулдук.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошондо өзүмдүн келишимдүү экениме ишене баштадым. Ар бир терезеден аялдар мени карап турушкандай сезилди. Ичимде баягы жалын кайра тутанды. Анар дарагы кайда? Мына ушубу? Ооба.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Жеңил бурулуп артыма карасам, көзүмө бир терезе урунду, бирок ичинен эч ким көрүнгөн жок. Эстер мени алдап кеткен окшойт деп ойлодум. Ошол замат жабык терезе ачылып, кар баскан бутактардын арасынан он эки жылдан кийин анын жүзүн көрдүм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ал мага карап жаттыбы же башка жактыбы – аны деле түшүнгөн жокмун. Кайгылуубу, жылмайып жатабы, аны да билбедим. Бир гана атым басыгын акырындатса экен деп тиледим. Артыма бурулуп, анын жүзү көздөн кайым болгончо карап турдум.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кийин, анын катын ачып, ичиндеги сүрөттү көргөндөн кийин түшүндүм: биздин абалыбыз Хосров менен Шириндин терезе алдындагы жолугушуусуна окшош экен. Ошол учурда мен өзүм сүйгөн китептердегидей эле махабат отуна күйүп-жанып жаттым.</p>



<p class="wp-block-paragraph">__________</p>



<p class="wp-block-paragraph" style="font-style:italic;font-weight:400">1. Хижрет (арабча هجرة – &#8220;көчүп кетүү&#8221;) – ислам тарыхындагы пайгамбар Мухаммаддын жана алгачкы мусулмандардын Мекке шаарынан Мадина шаарына көчүшү. Бул маанилүү окуя 622-жылы болгон жана ислам календарынын (Хижрий жыл эсебинин) башталышы болуп саналат.</p>



<p class="wp-block-paragraph" style="font-style:italic;font-weight:400">2. Сурнаме &#8211; Осмон түрк адабиятында майрамдар жөнүндө жазылган адабий тексттердин жалпы термини. Султандын балдарынын төрөт, сүннөт тою менен султан кыздарынын үйлөнүү тоюн сүрөттөгөн ыр, кара сөз же экөөнүн аралашмасы менен жазылган чыгармалар көбүнчө Сурнаме деп аталат.</p>



<p class="wp-block-paragraph" style="font-style:italic;font-weight:400">3. Ислам маданиятында Куран окууга арналган атайын жыгач текче же китеп койгуч.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph" style="font-style:italic;font-weight:400">4. Осмон жана Селжук доорунда селдени кармаш үчүн колдонулган эркектер кийген баш кийим, же көбүнчө дубалга орнотулган жана эстетикалык жактан кооздолуп атайын жасалган жыгач текчелерге берилген ат.</p>
<p><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-7/">Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (7)</a> алгач бул жерде - <a href="https://adabiyat.men">Адабий Ордо</a> жарыяланды.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-7/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (6)</title>
		<link>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-6/</link>
					<comments>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-6/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Памук Орхан]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 11 Jul 2026 04:05:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Кара сөз]]></category>
		<category><![CDATA[Котормо]]></category>
		<category><![CDATA[Топ]]></category>
		<category><![CDATA[котормо]]></category>
		<category><![CDATA[Орхан Памук]]></category>
		<category><![CDATA[роман]]></category>
		<category><![CDATA[түрк адабияты]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://adabiyat.men/?p=1956</guid>

					<description><![CDATA[<p>(роман)&#160; (Уландысы.&#160;1, 2, 3, 4, 5)&#160; 6. Мен Орханмын&#160; – Өлтүрүп коюшканбы? – деди Кара. Кара узун бойлуу, арык жана бир аз коркунучтуу көрүнчү. Мен...</p>
<p><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-6/">Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (6)</a> алгач бул жерде - <a href="https://adabiyat.men">Адабий Ордо</a> жарыяланды.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[

<div class="kk-star-ratings kksr-auto kksr-align-left kksr-valign-top"
    data-payload='{&quot;align&quot;:&quot;left&quot;,&quot;id&quot;:&quot;1956&quot;,&quot;slug&quot;:&quot;default&quot;,&quot;valign&quot;:&quot;top&quot;,&quot;ignore&quot;:&quot;&quot;,&quot;reference&quot;:&quot;auto&quot;,&quot;class&quot;:&quot;&quot;,&quot;count&quot;:&quot;2&quot;,&quot;legendonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;readonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;score&quot;:&quot;5&quot;,&quot;starsonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;best&quot;:&quot;5&quot;,&quot;gap&quot;:&quot;5&quot;,&quot;greet&quot;:&quot;Биринчилерден баа бериңиз!&quot;,&quot;legend&quot;:&quot;5\/5 - (2 добуш)&quot;,&quot;size&quot;:&quot;22&quot;,&quot;title&quot;:&quot;Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (6)&quot;,&quot;width&quot;:&quot;132.5&quot;,&quot;_legend&quot;:&quot;{score}\/{best} - ({count} {votes})&quot;,&quot;font_factor&quot;:&quot;1.25&quot;}'>
            
<div class="kksr-stars">
    
<div class="kksr-stars-inactive">
            <div class="kksr-star" data-star="1" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="2" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="3" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="4" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="5" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
    </div>
    
<div class="kksr-stars-active" style="width: 132.5px;">
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
    </div>
</div>
                

<div class="kksr-legend" style="font-size: 17.6px;">
            5/5 - (2 добуш)    </div>
    </div>

<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>(роман)&nbsp;</em></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>(Уландысы.</strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-1/"><strong>&nbsp;1</strong></a><strong>, </strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-2/"><strong>2</strong></a><strong>, </strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-3/"><strong>3</strong></a><strong>, </strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-4/"><strong>4</strong></a><strong>, </strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-5/"><strong>5</strong></a><strong>)&nbsp;</strong></p>



<h3 class="wp-block-heading">6. Мен Орханмын&nbsp;</h3>



<p class="wp-block-paragraph">– Өлтүрүп коюшканбы? – деди Кара. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Кара узун бойлуу, арык жана бир аз коркунучтуу көрүнчү. Мен аларды көздөй бара жаткам, ошондо таятам:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Өлтүрүп коюшса керек, – деди да, мени байкап калды. – Сен бул жерде эмне кылып жүрөсүң? </p>



<p class="wp-block-paragraph">Бирок ал мага ушунчалык жылуу карагандыктан, эч тартынбай жанына барып, кучагына отурдум. Ал дароо мени түшүрүп:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Каранын колун өп, – деди.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Колун өптүм. Колунан жыт сезилген жок.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Абдан сүйкүмдүү бала экен, – деди Кара бетимден өөп. – Кийин арстандай жигит болот.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Бул Орхан, алты жашта. Дагы улуусу бар, Шевкет, жети жашта. Ал өтө өжөр бала, – деди таятам.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Аксарайдагы көчөгө барып келдим, – деди Кара. – Суук экен, айлана толо кар, муз, бирок эч нерсе өзгөрбөгөндөй туюлду.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Баары өзгөрдү, баары бузулду, – деди таятам. – Аябай эле өзгөрдү.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Анан мага бурулуп:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Агаң кайда? – деп сурады.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Устасынын жанында.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Сен эмне үчүн бул жердесиң?</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Устам: «Жарайсың, эми кете бер», – деди.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Өзүң жалгыз келдиңби? – деди таятам. – Сени агаң алып келиши керек эле.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Анан Карага кайрылып:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Куран мектебинен кийин аптасына эки жолу бир мукабачы досума барышат, ошол жакта шакирт болуп мукабачылыкты үйрөнүп жатышат, – деди.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Таятаңдай болуп сүрөт тартууну да жакшы көрөсүңбү? – деди Кара.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мен унчукпай калдым.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Макул анда, – деди таятам. – Эми сен бара бер.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мангалдан тараган жылуулук ушунчалык жагымдуу эле, алардын жанынан кетким келбей турду. Боёк менен желимдин жытын жыттап бир азга токтодум. Кофенин жыты да аңкып турду.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Башкача сүрөт тартуу – башкача көрүүбү? – деди таятам. – Бечара музеҳхибди (1) ушундан улам өлтүрүштү окшойт. Анын үстүнө ал эски ыкма менен тезхип (2) жасачу. Өлтүрүлгөнүн да билбейм, болгону жоголуп кетти. Падышабыз үчүн устат баш накышчы Осмондун буйругу менен булар бир сүрөттүү сурнаме (3) жасап жатышат. Баары үйлөрүндө иштешет. Устат Осмон болсо накышканада. Адегенде сен ошол жакка барып, баарын өз көзүң менен көрсөң дейм. Балким, калгандары өз ара талашып, бири-бирин өлтүрүп коюшат деп да корком. Илгери алардын устаты баш накышчы Осмон койгон ылакап аттары менен белгилүү: Көпөлөк, Зайтун, Лейлек… Аларга үйлөрүнөн барып жолугасың.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Тепкичтен түшмөкчү болуп жатып кайра артка кайттым. Хайрийе түндө уктачу дубалга орнотулган шкафтуу бөлмөдөн бир шыбырт угулганынан ичкери кирдим. Ал жерде Хайрийе эмес, апам бар экен. Мени көрүп уялып кетти. Денесинин жарымы шкафтын ичинде экен.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Кайда жүрдүң сен? – деди.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бирок ал кайда жүргөнүмдү билчү. Шкафтын ичинде кичинекей тешик бар, андан чоң атамдын накыш бөлмөсү көрүнөт, эгер эшиги ачык болсо &#8211; андан ары коридор, анан коридордун ары жагындагы таятам жаткан бөлмө да көрүнөт.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Таятамдын жанында болчумун, – дедим. – Апа, сен бул жерде эмне кылып жатасың?</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Сага «конок бар, кирбе» дебедим беле? – деди. Кыйкырып жатты, бирок катуу эмес, конок уксун дегендей кылып. Анан жумшагыраак үн менен:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Эмне кылып жатышыптыр? – деп сурады.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Отурушкан. Боёк менен эмес. Чоң атам сүйлөп жатты, тигиниси угуп жатты.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Кандай отурушуптур?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Дароо жерге отура калып, конокту туурадым:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Мына, апа, мен азыр абдан олуттуу адаммын; кашымды түйүп, таятамды угуп жатам, мевлит уккандай башымды олуттуу түрдө жай ийкегилеп отурам, – дедим.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Түш ылдый, – деди апам. – Хайрийени чакырып кел. Дароо.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ал отуруп алып, тизесине койгон жазуу тактасына кичинекей кагазга бир нерсе жаза баштады.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Апа, эмне жазып жатасың?</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Тез ылдый түшүп, Хайрийени чакырып кел деп айтпадымбы!</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ашканага бардым. Агам келиптир. Хайрийе анын алдына коноктун палоосунан салып койгон.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Саткын, – деди агам. – Мени устат менен таштап качып кеттиң. Иштин баарын мен кылдым. Манжаларым көгөрүп кетти.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Хайрийе, апам чакырып жатат.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Тамак жеп алайын, анан сени сабайм, – деди агам. – Жалкоолугуң менен саткындыгың үчүн жазаңды тартасың.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Хайрийе чыгып кеткенде агам тамагын бүтпөй туруп мага жетип келди. Качып кутула албай калдым. Колумду толгой баштады.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Болду, болду, Шевкет, аябай ооруп жатат!</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Дагы ишти таштап качасыңбы?&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Качпайм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Ант бер!&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Ант берем.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Куран үстүнө ант бер.</p>



<p class="wp-block-paragraph">&#8212; Куран үстүнө ант берем.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бирок коё берген жок. Мени табактын жанына сүйрөп барып, чөгөрүп койду. Бир жагынан палоо жеп жатып, экинчи жагынан колумду дагы бурап коет.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Кайра иниңе зомбулук кылба да, залим, – деди Хайрийе. Ал жоолугун жамынып, сыртка чыгып бараткан. – Коё бер аны.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Сен аралашпа, күң, – деди агам. – Кайда баратасың?</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Лимон алам, – деди Хайрийе.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Калпычы, шкафта лимон толтура, – деди агам.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ал колумду бошотор менен өзүмдү куткарып, аны бир тептим да, шам чыракты сап жагынан кармадым, бирок ал кайра үстүмө секирип, мени басып калды. Шамды сүзүп жиберди эле табактагы тамак төгүлүп кетти.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Эк, кудай ургандар! – деди апам. Конок укпасын деп катуу кыйкырган жок. Карага көрүнбөй коридордон өтүп, тепкичтен ылдый кантип түшүп келгенин байкабай калыпмын. Бизди ажыратып жиберди. – Кишини уят кыласыңар, куураган гана жетимдер!</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Орхан бүгүн калп айтты, – деди Шевкет. – Мени устатымдын жанына таштап коюп качып кетти.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Унчукпа! – деп апам аны жаакка бир чапты.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Акырын эле урган болчу, агам да ыйлаган жок.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Атам келсин, – деди. – Атам келсе, Хасан агайдын кызыл кылычын алып, биз бул үйдөн чыгып кетебиз.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Унчукпа! – деди апам. Бир маалда катуу ачууланып, Шевкетти колунан кармап, сүйрөп, короонун караңгы бурчуна алып барды. Мен да артынан ээрчидим. Апам эшикти ачып, мени да көрүп:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Экөөң тең киргиле! – деди.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Апа, мен эч нерсе кылган жокмун да, – дедим мен, бирок баары бир кирдим. Апам эшикти жаап салды. Ичи анча деле карангы эмес болчу, анардын дарагын караган жапкычтардын арасынан аз-маз жарык түшүп турган, бирок коркуп кеттим.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Апа, аччы, – дедим. – Үшүп атам.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Ыйлаба, коркок, – деди Шевкет. – Азыр ачат.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Апам эшикти ачты.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Ии, конок кеткенче тынч отурасыңарбы? – деди. – Анда Кара кеткенче ашканада, очоктун жанында отурасыңар, өйдө чыкпайсыңар.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Ал жерде тажап кетебиз, – деди Шевкет. – Хайрийе кайда кетти?</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Баарына аралаша бересиң, өтө ашепке кетип атасың, &#8212; деди апам.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ат сарайдан бир аттын акырын кишенегенин уктук. Бул таятамдын аты эмес, Каранын аты болчу. Бир жарманке күнү же майрам таңы келгендей кубаныч жүрөгүбүздү каптап өттү. Биздин да жылмайышыбызды каалагандай апам жылмая берди.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Эки кадам басып, сарайдын эшигин ачты да:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Дррсс, – деп чакырды.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Андан соң бизди кайра ашканага киргизип отургузду:</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Конок кеткенче бул жерден чыкпайсыңар. Урушпайсыңар дагы. Болбосо силерди эрке, жаман балдар деп ойлошот.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Апа, – дедим эшикти жаппай жатып. – Бир нерсе айтайынбы… Таятамдын байкуш мүзеххибин өлтүрүп коюшуптур…&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">_________________________</p>



<p class="wp-block-paragraph">(1) Мүзеххип – кол жазма китептерин жана башка буюмдарды алтын жалатып же боёктор менен кооздогон уста.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">(2) Тезхип – арабчадан алынып, кол жазма китептерин же буюмдарды алтын менен кооздогон өнөр.</p>



<p class="wp-block-paragraph">(3) Сурнаме – Осмон доорунда падышанын балдарынын туулган күн, сүннөт тойлорун эстеликке калтырган маданият.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>(Уландысы бар)</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>Түрк тилинен которгон Толук Бек Байзак</em></strong></p>
<p><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-6/">Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (6)</a> алгач бул жерде - <a href="https://adabiyat.men">Адабий Ордо</a> жарыяланды.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-6/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (5)</title>
		<link>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-5/</link>
					<comments>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-5/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Памук Орхан]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 08 Jul 2026 04:03:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Кара сөз]]></category>
		<category><![CDATA[Котормо]]></category>
		<category><![CDATA[Топ]]></category>
		<category><![CDATA[котормо]]></category>
		<category><![CDATA[Орхан Памук]]></category>
		<category><![CDATA[роман]]></category>
		<category><![CDATA[түрк адабияты]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://adabiyat.men/?p=1953</guid>

					<description><![CDATA[<p>(роман)&#160; (Уландысы.  1, 2, 3, 4) 5. Мен жездеңермин Мен Каранын жездеси болом, бирок башкалар да мени Жезде деп коюшат. Илгери анын апасы да Каранын...</p>
<p><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-5/">Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (5)</a> алгач бул жерде - <a href="https://adabiyat.men">Адабий Ордо</a> жарыяланды.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[

<div class="kk-star-ratings kksr-auto kksr-align-left kksr-valign-top"
    data-payload='{&quot;align&quot;:&quot;left&quot;,&quot;id&quot;:&quot;1953&quot;,&quot;slug&quot;:&quot;default&quot;,&quot;valign&quot;:&quot;top&quot;,&quot;ignore&quot;:&quot;&quot;,&quot;reference&quot;:&quot;auto&quot;,&quot;class&quot;:&quot;&quot;,&quot;count&quot;:&quot;2&quot;,&quot;legendonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;readonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;score&quot;:&quot;5&quot;,&quot;starsonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;best&quot;:&quot;5&quot;,&quot;gap&quot;:&quot;5&quot;,&quot;greet&quot;:&quot;Биринчилерден баа бериңиз!&quot;,&quot;legend&quot;:&quot;5\/5 - (2 добуш)&quot;,&quot;size&quot;:&quot;22&quot;,&quot;title&quot;:&quot;Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (5)&quot;,&quot;width&quot;:&quot;132.5&quot;,&quot;_legend&quot;:&quot;{score}\/{best} - ({count} {votes})&quot;,&quot;font_factor&quot;:&quot;1.25&quot;}'>
            
<div class="kksr-stars">
    
<div class="kksr-stars-inactive">
            <div class="kksr-star" data-star="1" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="2" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="3" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="4" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="5" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
    </div>
    
<div class="kksr-stars-active" style="width: 132.5px;">
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
    </div>
</div>
                

<div class="kksr-legend" style="font-size: 17.6px;">
            5/5 - (2 добуш)    </div>
    </div>

<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>(роман)&nbsp;</em></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>(Уландысы. </strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-1/"><strong> 1</strong></a><strong>, </strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-2/"><strong>2</strong></a><strong>, </strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-3/"><strong>3</strong></a><strong>, <a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-4/">4</a>)</strong></p>



<h1 class="wp-block-heading">5. Мен жездеңермин </h1>



<p class="wp-block-paragraph">Мен Каранын жездеси болом, бирок башкалар да мени Жезде деп коюшат. Илгери анын апасы да Каранын мени ошентип чакырышын каалачу, кийин жалаң Кара эмес, баары эле мени ошентип калды. Кара биздин үйгө каттай баштаганы мындан отуз жыл мурун, Аксарайдын артындагы каштан менен липа дарактары көлөкө түшүргөн караңгы, ным көчөгө көчүп барганыбыздан кийин эле башталган. Ал биздин мурунку үйүбүз болчу. Жайкысын мен Махмут паша менен жортуулга кетип, күзүндө Стамбулга кайтып келгенимде Кара апасы экөө биздин үйдө баш калкалап жүргөнүн көрчүмүн. Маркум апасы менин маркум жубайымдын эжеси эле. Кээде кышкы кечтерде үйгө кирсем, апасы менен менин жубайым бири-бирине жөлөнүп, көздөрү жашка толуп сырдашып отурушканын көрөр элем. Эч бир жерде турукташа албаган, алыскы медреселерде мугалимдик кылган атасы түнт, ачуулуу жана ичимдикке берилген адам болчу. Ошол кезде Кара алты жашта эле болуп, апасы ыйласа ыйлап, апасы токтосо токтоп, мага Жездесине, коркуу менен алайып карап калчу.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Азыр болсо аны өз алдынча бекем, жетилген, урмат-сыйы бар жээн катары көргөнүмө кубанам. Мага көрсөткөн урматы, колумду өпкөндөгү кылдаттыгы, белекке алып келген моңгол сыя куюлган идишин сунуп жатып: «Бул жалаң кызыл сыя үчүн», – дегени, алдымда тизесин жыйнап тыкан отурганы, мунун баары анын өзүнө бекем болууну каалаган акыл-эстүү, жетилген адам экенин гана эмес, менин да кандай карыя болууну эңсегенимди дагы бир жолу эске салат.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ал бир-эки жолу гана көргөн атасына окшошуп, узун бойлуу, сымбаттуу, кыймылдары бир аз шашма болсо да өзүнө жарашып турчу. Колдорун тизесине коюп, мен маанилүү нерсе айтып жатканда «түшүнүп жатам, урмат менен угуп жатам» дегендей көзүмдүн ичине үмүттүү карап, сөздөрүмдүн ыргагына жараша башын жай термегени абдан орундуу. Ушул жашка келип түшүндүм: чыныгы урмат жүрөктөн эмес, майда эрежелерден жана моюн сунуудан жаралат экен.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Анын апасы уулунун келечегин ойлоп, ар кандай шылтоо менен биздин үйгө алып келип жүргөн жылдары Каранын китепке кызыкканын байкаганым экөөбүздү кыйла жакындатты. Үйдөгүлөрдүн тамашасы менен ал мага шакирт болуп калды. Мен ага шираздык накышчылар жантык сызыгын сүрөттүн эң жогорку жагына тартуу менен жаңы усул жаратканын айтып берчүмүн. Лейлага болгон сүйүүсүнөн башы айланган Мажнунду баары чөлдө жалгыз сүрөттөшсө, улуу устат Бекзат аны кантип казан асып, от жагып жаткан, чатырлар арасында жүргөн адамдардын арасында андан да жалгыз көрсөтө алганын түшүндүрчүмүн. Хосров түн ортосунда көлдө жуунуп жаткан жылаңач Ширинди караган учурду сүрөттөгөндө, Низаминин поэмасын окубай туруп аттарды, кийимдерди өз билгениндей боёгон накышчылар күлкүлүү экенин айтып, эгер сүрөтчү текстти акыл менен окубаса, анда анын калем кармашына акчадан башка себеп жоктугун белгилечүмүн.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Азыр Кара дагы бир маанилүү акыйкатты түшүнгөнүнө кубанып турам: эгер өнөрдөн көңүлүң калбасын десең, аны кесип кылбай эле кой. Канча таланттуу болсоң да, акча менен бийликти башка жактан изде, болбосо эмгегиңдин баасын албаганда өнөрдөн түңүлөсүң.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ал мага Тебриздеги устат накышчылар менен каллиграфтар канчалык жакыр жана үмүтсүз абалда экенин айтты. Тебризде эле эмес, Мешхедде, Халепте да көпчүлүк накышчылар китеп кооздоону таштап, жалгыз баракка сүрөт тартууга, чет элдик саякатчыларды таң калтырчу кызыктарды жана адепсиз сүрөттөрдү жасоого өтүшкөн экен. Шах Аббастын тынчтык келишиминен кийин падышабызга белек кылган китеп азыртан эле айрылып, барактары башка китепке колдонулуп жатканын угуптур. «Индиянын падышасы Акбар жаңы чоң китеп үчүн ушунча көп акча чачып жатыптыр» деп, Тебриз менен Казвиндин эң мыкты накышчылары анын сарайына кетип жатышкан имиш.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Булардын баарын кеп кылып жатып ал мага башка да кызыктуу окуяларды айтып берди. Мисалы, жалган Мехдинин күлкүлүү баяны же Сефевилер тынчтык келишими үчүн өзбектерге барымтага берген акылсыз канзааданын үч күндө ысытмадан өлүп калганы тууралуу. Бирок анын көзүнө түшкөн көлөкөдөн улам экөөбүздү тең санааркаткан маселе дагы эле бүтө элек экенин түшүнүп турдум.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ар бир жаш жигит сыяктуу эле, Кара да биздин үйгө келип-кетип, кызым тууралуу уккан соң, менин сулуулардын сулуусу жалгыз кызым Шекүреге ашык болгон. Ал кезде көбү аны көрбөй эле сүйгөндүктөн, бул мага анча коркунучтуу көрүнгөн эмес. Бирок Каранын сүйүүсү башкача болчу. Аныкы болсо үйгө келип, аны жанынан көрүп, ага жакын боло алган жигиттин кара сүйүүсү эле. Күтүлгөндөй, ал жалындаган сүйүүсүн ичине ката албай, аны түз эле кызымдын өзүнө билдирүү менен жаңылыштык кетирди.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошондон кийин биздин үйгө келбей калууга аргасыз болду.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ал Стамбулдан кеткенден үч жыл өткөндөн кийин кызым эң жаш, эң сулуу курагында бир сыпайга (1) турмушка чыккан. Ал жоокер эки уулдуу болгондон кийин жортуулга кетип, кайтып келген эмес; төрт жылдан бери андан кабар да болгон жок. Бул кабарды Кара да билсе керек деп ойлойм. Бул ушактар тез тараган үчүн эмес, болгону биздин ортобуздагы мамиленин тынчтанып калган учурларында, анын көз карашынан баарын түшүнүп калганын сезем. Ал тургай азыр, рахленин (2) үстүндө ачык жаткан Китаб-ур Рухту карап жатып дагы, үйдүн короосунда ойноп жүрүшкөн балдардын үнүнө кулак салып жатканын байкайм, анткени кызым эки уулу менен эки жылдан бери атасынын үйүнө кайтып келген.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кара жокто салдырган бул жаңы үй тууралуу азырынча сөз кылган жокпуз. Балким байлыкка, кадыр-баркка жетүүнү эңсеген жигит катары ал бул жөнүндө сөз кылууну уят көрсө керек. Бирок үйгө кирери менен эле мен экинчи кабат дайыма кургак болорун, ал жакка көчкөнүмдөн улам сөөктөрүмдүн оорушу жеңилдегенин айттым. «Экинчи кабат» дегенде өзүм да кандайдыр бир уяла түштүм, бирок билип коюңуздар: жакында эле байлыгы менден да аз болгон жөнөкөй сыпайлар да эки кабаттуу үй салдыра баштаарын билип турам.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Биз кышкысын накыш (3) бөлмөсү катары колдонгон бөлмөдө отурдук. Жанындагы бөлмөдө Шекүренин бар экенин Кара сезип жатканын байкадым. Ошондуктан аны Стамбулга чакырган катымдагы негизги маселе тууралуу сөз баштадым.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Сен Тебризде накышчылар менен кандай иштесең, мен да ошондой бир китеп даярдап жатам, – дедим. – Бул китептин буйрутмачысы – Ааламдын Таянычы Падышабыздын өзү. Китеп жашыруун болгондуктан, ал мага казынадан атайын жашыруун акча бөлдүрдү. Накышкананын эң мыкты усталары менен өз-өзүнчө сүйлөштүм: бирине ит, бирине дарак, бирине булут, бирине ат тарттырдым. Бул сүрөттөр венециялык усталардай болуп, падышабыздын бүт дүйнөсүн чагылдырсын дедим. Бирок алар мал-мүлктү эмес, анын ички дүйнөсүн, кубанычын жана коркунучтарын көрсөтүшү керек эле. Акчаны кошконум аны кичирейтип, Шайтан менен Өлүмдү болсо коркконубуз үчүн коштум. Дарактарынын түбөлүктүүлүгү, аттарынын чарчаганы, иттеринин ашкере эркиндиги – баары падышабыздын дүйнөсүн көрсөтсүн дедим. Лейлек, Зайтун, Зариф, Көлөкө деген накышчыларга да өздөрү каалаган темаларды тандасын дедим. Эң суук кыш түндөрүндө да алар мага жашыруун келип, жасаган сүрөттөрүн көрсөтүшчү.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Биз кандай сүрөт тартып жатканыбызды, эмне үчүн тартып жатканыбызды азыр толук айта албайм. Сыр сактап жатканым үчүн эмес, өзүм да толук билбегеним үчүн. Бирок кандай болушу керек экенин билем.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Каранын менин катымдан төрт айдан кийин, мурдагы эски үйүбүз жайгашкан көчөдөгү чачтарачтан анын Стамбулга кайтып келгенин угуп, үйүмө чакырдым. Менин аңгемемде бизди бириктире турган кайгынын да, бакыттын да убадасы бар экенин билчүмүн.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Ар бир сүрөт бир окуяны баяндайт, – дедим. – Китепти кооздош үчүн накышчы окуянын эң кооз жерин тартат. Сүйүшкөндөрдүн алгачкы жолугушуусу, Үрүстөмдүн коркунучтуу шайтанды өлтүрүшү жана анын өз уулу экендигин билгендеги кайгысы, Мажнундун арстандар, жолборстор, кийиктер жана чөөлөр толгон жапайы табияттагы жалгыздыгы&#8230; Искендер согушка кирерден мурун келечегин куштардан билгени барган токойдогу чулдукту бир алпкаракуш тытып жегенин көрүп кыйналганы&#8230; Бул икаяларды окуп жатканда чарчаган көздөрүбүз сүрөттөрдү карап эс алат. Эгер икаяда акылыбыз же кыял күчүбүз жетпеген нерсе болсо, сүрөт дароо жардамга келет. Сүрөт – бул окуянын түстөр менен гүлдөшү, көркөмдөлүшү. Окуясы жок сүрөт болбойт деп ойлоп жүрүшөт.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Бирок болот экен, – дедим акырын өкүнүү менен. – Эки жыл мурда Венецияда бир сүрөттү көрдүм. Падышабыздын элчиси катары барган жерде итальян усталарынын эмгектерин карап, алар тарткан адам портреттерин карап көрүп чыктым. Тартылган сүрөттөрдөн бир окуя издеп, түшүнүүгө аракет кылдым.Акырында бир сүрөттүн каршысында кармалып калдым.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ал сүрөт бир адамдын, мендей эле бирөөнүн сүрөтү болчу. Карасам, мага окшобойт, бирок эмнегедир өзүмдү көргөндөй болдум. Ал адамдын жашоосундагы маанилүү нерселердин баары ошол сүрөттө эле. Кемиксиз бир жумуру жүз, бет сөөгү да билинбейт, ал эми биздеги уламыштардагыдай чоң бир жаактын да белгиси жок. Мага эч окшобосо да, эмнегедир караган сайын жүрөгүмдү козгоп, бул менин эле сүрөтүмдөй туюлчу.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Сарайды кыдырткан венециялык мырзадан дубалдагы сүрөт анын бир досунун &#8211; өзү сыяктуу эле ак сөөк мырзанын элеси экенин билдим. Ал өзүнө маанилүү болгон нерсенин баарын өзүнүн сүрөтүнө түшүрткөн экен: артындагы ачык терезеден көрүнгөн көрүнүш &#8211; чарба, айыл, түстөрү аралашып чындык сыяктуу көрүнгөн токой. Алдыңкы үстөлүндө &#8211; саат, китептер, убакыт, жамандык, өмүр, калем, карта, компас, сандыктар, алардын ичинде алтын тыйындар, дагы башка майда-чүйдө нерселер, балким көп сүрөттөрдөгүдөй мен түшүнбөгөн, бирок туюп турган нерселер&#8230; Жиндин, Шайтандын көлөкөсү, анан атасынын жанындагы түш сыяктуу сулуу кызы.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бул сүрөт кайсы окуяны кооздоп, толукташ үчүн тартылган? Сүрөткө карап туруп түшүндүм: бул сүрөттүн окуясы өзү экен. Ал кандайдыр бир баяндын уландысы эмес, тескерисинче, өзү үчүн жаралган нерсе эле.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Анын алдында ушунчалык таң калып, катып калганымдан, ал сүрөт акылымдан кетпей койду. Сарайдан чыгып, конок болуп жаткан үйүмө кайттым да, түнү бою ошол сүрөттү ойлодум. Мен да ошондой тартылгым келди. Жок, бул менин дараметим эмес, падышабыз дал ошондой тартылышы керек! Аны өзүнө таандык бардык нерселер менен, анын ааламын курчап турган дүйнө менен бирге сүрөттөш керек. Ушул ой менен бир китеп жасаса болот деп чечтим.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Италиялык устат венециялык мырзанын сүрөтүн ушунчалык кылдат тарткан экен, көрөр замат кимдин сүрөтү экенин түшүнөсүң. Эгер ал адамды мурда көрбөсөң да, элдин арасынан таап бер дешсе, миңдеген адамдардын ичинен дал ошол сүрөт аркылуу аны таап чыкмаксың. Италиялык устаттар адамды башкадан кийими же белгилери менен эмес, жүзүнүн түзүлүшү аркылуу айырмалоонун ыкмасын, чеберчилигин тапкан. Муну алар «портрет» дешет экен.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Эгер жүзүң бир жолу ушундай тартылса, анда эч ким сени унуттура албайт. Сен алыста жүрсөң да, сүрөтүңө караган адам сени жанында жүргөндөй сезет. Сен тирүү кезиңде сени көрбөгөндөр да, өлгөнүңдөн көп жыл өткөн соң, сени бетме-бет тургандай элестете алышат.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Көпкө чейин унчукпай отурдук. Үйдүн ортосунан көчөгө караган, ылдый жагындагы терезе жапкычтарын эч качан ачпаган кичинекей терезенин үстүңкү бөлүгүн жаңы эле момдолгон кездеме менен жапкан элем, ошол жерден сырттын суугу өңдүү ичиркенткен, муздак, үрөй учурган жарык ичкери кирип турду.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Бир накышчым бар эле, – дедим. – Падышабыздын бул жашыруун китеби үчүн, башкалар сыяктуу эле, мага жашыруун келип таң атканча иштечү. Ал эң мыкты тезхипчи болчу. Байкуш Зариф эфенди бир түнү ушул жерден чыгып кеткен, бирок үйүнө жетпептир. Устамды өлтүрүп коюшкан го деп коркуп турам.</p>



<p class="wp-block-paragraph">_________________________</p>



<p class="wp-block-paragraph">(1) Сыпайчы же сыпай – Осмон империясындагы атчан аскер&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">(2) Рахле – Куран Керимди же китеп окула турган кичине стол</p>



<p class="wp-block-paragraph">(3) Накыш – кездеме,булгарыга ийне менен сайма өнөрү</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>(уландысы бар)</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>Түрк тилинен которгон Толук Бек Байзак</em></strong></p>
<p><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-5/">Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (5)</a> алгач бул жерде - <a href="https://adabiyat.men">Адабий Ордо</a> жарыяланды.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-5/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (4)</title>
		<link>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-4/</link>
					<comments>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-4/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Памук Орхан]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 03 Jul 2026 04:07:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Кара сөз]]></category>
		<category><![CDATA[Котормо]]></category>
		<category><![CDATA[Топ]]></category>
		<category><![CDATA[котормо]]></category>
		<category><![CDATA[Орхан Памук]]></category>
		<category><![CDATA[роман]]></category>
		<category><![CDATA[түрк адабияты]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://adabiyat.men/?p=1951</guid>

					<description><![CDATA[<p>(роман) (Уландысы. 1, 2, 3) 4. Мени киши өлтүргүч дешет Ошол шоруң каткан немени өлтүрөрүмдөн бир аз мурда кимдир-бирөөнүн жанын кыярымды мага айтышса ишенбес элем....</p>
<p><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-4/">Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (4)</a> алгач бул жерде - <a href="https://adabiyat.men">Адабий Ордо</a> жарыяланды.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[

<div class="kk-star-ratings kksr-auto kksr-align-left kksr-valign-top"
    data-payload='{&quot;align&quot;:&quot;left&quot;,&quot;id&quot;:&quot;1951&quot;,&quot;slug&quot;:&quot;default&quot;,&quot;valign&quot;:&quot;top&quot;,&quot;ignore&quot;:&quot;&quot;,&quot;reference&quot;:&quot;auto&quot;,&quot;class&quot;:&quot;&quot;,&quot;count&quot;:&quot;1&quot;,&quot;legendonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;readonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;score&quot;:&quot;5&quot;,&quot;starsonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;best&quot;:&quot;5&quot;,&quot;gap&quot;:&quot;5&quot;,&quot;greet&quot;:&quot;Биринчилерден баа бериңиз!&quot;,&quot;legend&quot;:&quot;5\/5 - (1 добуш)&quot;,&quot;size&quot;:&quot;22&quot;,&quot;title&quot;:&quot;Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (4)&quot;,&quot;width&quot;:&quot;132.5&quot;,&quot;_legend&quot;:&quot;{score}\/{best} - ({count} {votes})&quot;,&quot;font_factor&quot;:&quot;1.25&quot;}'>
            
<div class="kksr-stars">
    
<div class="kksr-stars-inactive">
            <div class="kksr-star" data-star="1" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="2" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="3" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="4" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="5" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
    </div>
    
<div class="kksr-stars-active" style="width: 132.5px;">
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
    </div>
</div>
                

<div class="kksr-legend" style="font-size: 17.6px;">
            5/5 - (1 добуш)    </div>
    </div>

<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>(роман)</em></strong> </p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>(Уландысы. </strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-1/"><strong>1</strong></a><strong>, </strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-2/"><strong>2</strong></a><strong>, </strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-3/"><strong>3</strong></a><strong>)</strong></p>



<h3 class="wp-block-heading">4. Мени киши өлтүргүч дешет</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Ошол шоруң каткан немени өлтүрөрүмдөн бир аз мурда кимдир-бирөөнүн жанын кыярымды мага айтышса ишенбес элем. Ошондуктан кылган ишим кээде көзүмө ыраактап бараткан чоочун кемедей көрүнүп, улам алыстай берет. Кээде болсо өзүмдү такыр эле эч кимди өлтүрбөгөндөй сезем. Шордуу Зариф аганы каалабай туруп эле жок кылып салганыма төрт күн болду, эми бул абалга бир аз көнүп да калдым.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Алдымдан чыккан бул жийиркеничтүү маселени киши өлтүрбөй эле чечсем деп абдан кааладым эле, бирок бат эле башка жол жок экенин түшүндүм. Ишти ошол жерде бүтүрдүм да, жоопкерчиликти толук мойнума алдым. Бир акылсыздын жалаасынан улам бүтүндөй накышчылар (1) коомунун коркунучка кабылышына жол берген жокмун.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошентсе да киши өлтүрүүгө көнүш кыйын экен. Үйдө тура албайм, көчөгө чыгам; көчөдө да тура албайм, кайра башка көчөгө өтөм, анан кийинкисине. Адамдардын жүздөрүнө карап баратып түшүндүм: колуна али киши өлтүрүү мүмкүнчүлүгү тийбегени үчүн эле көпчүлүк өзүн таза, күнөөсүз сезет экен. Ушул кичинекей тагдыр маселесинен улам адамдардын көбү менден жакшыраак же адептүүрөөк деп ишениш кыйын. Болгону, али киши өлтүрбөгөндүктөн, бир аз аңкоо көрүнүшөт да, бардык аңкоолор сыяктуу эле жакшы көрүнүшөт. Көзүндө акылдын учкуну, жүзүндө жан дүйнөнүн көлөкөсү бар адамды көрсөм эле, ал жашыруун канкор экенин түшүнүшүм үчүн, ошол шордууну өлтүргөндөн кийин Стамбулдун көчөлөрүндө төрт күн басканым жетиштүү болду. Аңкоолор гана пакиза болушат.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мисалы, ушул кечте Кул базардын артындагы кофеканада ысык кофе ичип жылына түшүп, аркадагы иттин сүрөтүн карап, анын жомогун угуп баары менен кошо күлүп отурсам, жанымдагы адам да мендей эле канкор экен деген ой келди. Ал да мендей жомокчуга күлүп жатты, бирок колу менин колума тийип турганы үчүнбү, же чөйчөктү кармаган тынчы жок манжаларынанбы – билбейм, аны да өз насилимден деп ойлоп, бир кадала тиктеп калдым. Ал дароо чочуп кетти да, жүзү кубарып, башы айланып кеткенсиди. Ошол маалда бир таанышы аны жетелеп: «Эми Нусрет кожонун адамдары бул жерди басат», – деп жатты.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Алар бири-бирин жымсалдап токтотушту. Алардын коркунучу мага да жугуп кетти. Эч ким эч кимге ишенбейт, ар ким каршысына чыккандан бир пастык күтөт.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Аба ого бетер суук тартып, көчөлөрдүн бурчтарында, дубалдардын түбүндө кар калыңдап калган. Көөдөй караңгыда тулку-боюм тар көчөлөрдү туюму менен гана таап баратат. Кээде жабык терезелердин артынан өчпөй күйгөн шамдын алсыз жарыгы карга чагылып көрүнөт, көп учурда болсо эч нерсе көрүнбөйт да, күзөтчүлөрдүн таягынын ташка урулган үнүнө, жапайы иттердин улуганына, үйлөрдөн угулган ызалуу үндөргө кулак төшөп жүрүп жол таап алам. Кээде түн ортосунда кар өз ичинен чачырагандай бир керемет нур менен көчөлөрдү жарык кылып, караңгыда урандылар менен дарактардын арасында кылымдардан бери Стамбулдун үрөй учурган арбактарын көрүп жаткандай болом. Кээде болсо үйлөрдөн бактысыз пенделердин үнү угулат: бирөөлөр катуу жөтөлүшөт, бирөөлөр мурдун шуу тартышып, бирөөлөр түшүндө ыйлап кыйкырышат, же аялдар менен эркектер балдары ыйлап жатканда бири-бирин муунтуп жатышкандай сезилет.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Киши өлтүргүч болордон мурдагы бактылуу жашоомду эстеп, көңүл ачайын деп, бир-эки жолу кечинде ушул кофеканага жомокчуну укканы келдим. Өмүр бою чогуу иштеген накышчы агайларымдын көбү да бул жакка келип турат. Бирок бала чагымдан бери бирге иштеген бир шордууну өлтүргөндөн кийин алардын бирин да көргүм келбей калды.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бири-бири менен ушак айтмайынча тура албаган бул агайларымдын жашоосуна аралашып, алар менен жийиркеничтүү көңүл ачуу мага уят көрүнөт. Мени текебер деп тийишпесин деп жомокчу үчүн бир-эки сүрөт да тарттым, бирок бул алардын кызганычын токтотот деп ойлобойм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Алардын кызганычы да бекеринен эмес. Боёк аралаштырууда, түз сызык тартууда, барак жайгаштырууда, тема тандоодо, жүз тартууда, согуш жана аңчылык көрүнүштөрүн жайгаштырууда, жаныбарларды, падышаларды, кемелерди, аттарды, жоокерлерди, ашыктарды сүрөттөөдө, накышка жан дүйнөнүн поэзиясын кошууда – айтор, эң мыкты уста менмин. Муну мактаныч үчүн эмес, мени түшүнсүн деп айтып жатам. Кызганыч убакыт өткөн сайын уста накышчынын жашоосунда боёк сыяктуу зарыл нерсеге айланат.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Тынч ала албай ары-бери басканым создугуп кеткенде кээде өтө таза, өтө күнөөсүз көрүнгөн диндештеримдин бири менен көз көрүшүп калам да, анан күтүлбөгөн ой келет: «Эми мен өзүмдүн киши өлтүргүч экенимди ойлой берсем, алар да аны менин жүзүмдөн билип коюшат». Ошондо дароо башка нерселерди ойлогонго аракет кылам, жаш кезде намаз окуп жатканда аялдарды ойлобоюн деп канчалык кыйналсам, дал ошондой.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бирок жаш кездегидей болуп ал ойдон кутула албай кыйналып отурбайм, кылган кылмышымды унутуп коё алам.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мунун баарын абалымды түшүнсүн деп айтып жатам. Эгер баарын ачык айтсам, силер мени дароо таанып коёсуңар. Анда мен белгисиз канкор, киши өлтүргүч эмес, капыс кармалган жөнөкөй эле кылмышкер болуп калам. Ошондуктан баарын айтпайын; өзүмдө бир аз сыр калсын. Силер болсо изилдеп, сөздөрүмдөн жана боёкторумдан ким экенимди тапканга аракет кылгыла. Бул болсо бизди «стил» деген маселеге алып келет,анткени накыштын өзүнө гана таандык өңү, өз үнү, өзгөчө ыкмасы болуш керек да?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Улуу усталардын устаты, накыштын пири болгон Бекзаттын бир сүрөтүн карап көрөлү. Бир өлүм сүрөтү болгону үчүн менин абалыма өтө жакын. Бул сүрөттү мен бир перс канзаадасынын китепканасынан чыккан, токсон жылдык кынтыксыз китептен көргөм. Анда Хосров менен Шириндин окуясы Фирдосинин эмес, Низаминин калеминен баяндалат.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Силер жакшы билгендей, Хосров менен Ширин акыры махабат бороонунан соң баш кошушат, бирок Хосровдун мурунку аялынан төрөлгөн уулу Шируйе аларды тынч койбойт. Ал тактыны да, Ширинди да каалайт. Низаминин «Арстандын оозундай сасык жыттанган» деп сүрөттөгөн Шируйе шайтан акыры бир жолун таап атасын туткунга алат да,тактысына отурат. Анан биркүнү түн ичинде жатак бөлмөсүнө кирип, караңгыда сыйпалап табат да, канжар менен сайып өлтүрөт. Атасы таң аткыча канга боёлгон төшөгүндө жан талашып, жанындагы Ширин сулуу менен кошо кыйналып жатып жан берет.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бекзаттын сүрөтү бул окуядан да терең коркунучту көрсөтөт: түн ичинде ойгонуп, караңгыда бөлмөдө башка бирөөнүн бар экенин сезүүнүн үрөйү! Ал адамдын бир колунда канжар, экинчи колу сенин алкымыңда экенин элестет. Бөлмөнүн кооз дубалдары, кызыл килем, кооз жууркан – баары бир нерсени эске салат: сен өлүп жаткан дүйнө канчалык кооз, канчалык сулуу экенин. Бирок ошол сулуулуктун сенин өлүмүңө кайдыгерлиги – эң чоң маани.</p>



<p class="wp-block-paragraph">«Бул – Бекзаттын эмгеги, ал кол коюуга муктаж эмес», – деген эле бир кезде, мындан жыйырма жыл мурда менин титиреген колдорумдагы сүрөттү кошо караган картаң устатым. Анын жүзү жарык кылган мом чырактан эмес, чыныгы суктануудан улам нурданып турган. Бекзат муну жакшы билгени үчүн сүрөттүн жашыруун бир бурчуна да кол койгон эмес экен. Чыныгы чеберчилик — улуу эмгек жаратып, ошол эле учурда өз изиңди калтырбай коюу.Мен болсо байкушту жөнөкөй, орой ыкма менен өлтүрдүм. Эми болсо кылган кылмышымды ачып коё турган из калдыбы деп түн ичинде ошол жерге кайра-кайра келем. Стил дегениң – бул жөн гана адамдык из калтырууга алып келген ката.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Жааган кардын жарыгы болбосо да мен бул жерди тапмакмын. Бул жер жыйырма беш жылдык кесиптеш жолдошумду жок кылган жер. Жааган кар да менин стилиме окшогон&nbsp; бардык издерди жашырып салды. Бул болсо Алла-Таала да менин жана Бекзаттын оюна кошулат деген кеп. Төрт күн мурун ал акылсыздын алдыга койгон күнөөлүү иштерин байкабастан накыш иштерине карата жасаган болсок, Алла-Таала бизге мындай ырайым кылмак эмес.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошол түнү биз кар жок кезде келгенбиз. Алыстан иттердин улуганы угулуп жаткан.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Бул жакка эмне келдик? – деп сурады байкуш. – Ушул маалда мага бул жерде эмнени көрсөтмөкчүсүң?</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Алдыда бир кудук бар, андан он эки кадам ары мен көп жылдан бери чогултуп көмгөн акчам жатат, – дедим. – Айткандарымды эч кимге айтпасаң, Эништe эфенди да, мен да сени ыраазы кылабыз.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Демек, башынан бери эмне кылып жатканыңды билгениңди моюнга алып жатасың&#8230; – деди кызыга.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Ооба, – деп айла жок калп айттым.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Силер тарткан сүрөт абдан чоң күнөө экенин билесиңби? – деди ал ак көңүлдүк менен. – Эч ким батына албаган акаарат, динсиздик бул. Тозоктун эң түбүндө күйөсүңөр. Азабыңар, кыйнооңор эч качан басылбайт. Мени да шерик кылдыңар.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бул сөздөрдү угуп жатып, үрөйүм учуп бир нерсени түшүндүм &#8211; көпчүлүк ага ишенмек. Эмнеге? Анткени бул сөздөрдүн ушунчалык күчү, адамды имере тарткан илеби бар эле &#8211; адам эрксизден кызыгып, башка пас кишилер тууралуу маалымат чын болуп чыкса экен деп калат. Эништe эфендинин жасаткан китебинин жашыруундугу, берген акчасы тууралуу ушундай ушактар мурда эле көп айтылып жүрчү; анын үстүнө баш накышчы устат Осмон да аны жек көрчү. Мүзеххип<sup> </sup>(2) тууганым бул жалааны билип туруп, ушул чындыктарга айлакерлик менен жамап койгон го деп да ойлогом. Чын эле канчалык ыкылас менен айтып жатты болду экен? Экөөбүздү бири-бирибизге каршы койгон дооматтарын кайра кайталап беришин сурандым. Ал сөздү айлантпай, бүдөмүктөтпөй түз айтты. Кудум чогуу өткөргөн шакирттик жылдарыбыздагыдай, устат Осмондун сабагынан кутулуш үчүн бир күнөөнү жаап-жашырууга чакырып жаткандай туюлду. Ошол маалда анын чынчылдыгына ишенгим келген. Шакирт кезинде да көздөрүн ушинтип чоң ачып карачу, бирок анда алар тезхиптен (3) али кичирейе элек болчу. Ошентсе да ага жылуу сезимимди ойготкум келген жок, анткени ал баарын башкаларга айтып жиберүүгө даяр эле.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Карачы, – дедим жасалма кайдыгерлик менен. – Биз тезхип жасайбыз, китептердин беттеринин четин кооздойбуз, сызык тартабыз, барактарды алтын менен жаркыратабыз, эң кооз сүрөттөрдү биз тартабыз, сандыктарды, кутуларды көрккө бөлөйбүз. Көп жылдан бери ушул ишти кылып келатабыз. Бул биздин кесип. Бизге буюртма беришет: «Мына бул алкактын ичине кеме тарт, бугу тарт, падышаны жайгаштыр, мындай куштар болсун, мындай адамдар болсун, окуянын тигил жери мындай көрүнсүн» дешет, биз болсо ошону жасайбыз. Мына бул жолу Эништe эфенди: «Ичиңден келген атты тарт», – деди. Үч күн бою ичимден чыккан ат кандай экенин түшүнүш үчүн эски улуу усталардай жүздөп ар кандай аттарды тарттым.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Колумду машыктырыш үчүн Самарканддын орой кагазына тартылган бир нече атты чыгарып көрсөттүм. Ал кызыгып кагазды алды да, ай жарыгынын күңүрт нурунда көзүн жакындатып, ак-кара аттарды карап турду.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Шираздык, Гераттык эски усталар «Алла-Таала каалаган, Алла-Таала көргөн чыныгы аттын сүрөтүн тартыш үчүн накышчы элүү жыл бою тынымсыз аттын сүрөтүн тартышы керек» дешчү. Анан да эң мыкты аттын сүрөтү караңгыда тартылат дешет. Анткени элүү жылда чыныгы накышчы эмгектене берип сокур болуп, колу тарткан атты жаттап калат, – дедим.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Анын жүзүндө бала кезибизден бери тааныган баягы таза, аңкоо көз караш пайда болуп, мен тарткан аттарга тунжурап карап калды.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Бизге буюртма беришет, биз болсо эң жашыруун, эң кол жеткис атты эски усталар тарткандай тартууга аракет кылабыз. Ошончо буюртма берилгенден кийин бизге күнөө коюу адилетсиздик.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Билбейм, бул туурабы, – деди ал. – Биздин да жоопкерчилигибиз, эркибиз бар. Мен Алладан башка эч кимден коркпойм. Ал бизге жакшы менен жаманды айырсын деп акыл берген.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Жооп даяр болчу.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Алла-Таала баарын көрөт, баарын билет&#8230; – дедим арабча. – Сенин да, менин да, биздин бул ишти билбей жасаганыбызды түшүнөт. Эништe эфендинин үстүнөн кимге арызданмак элең? Бул иштин артында азирети падышабыздын эрки турганына ишенбейсиңби?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ал унчукпай калды.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Чынында ушунчалык эле кем акылбы же чындап Кудайдан корккону үчүн өзүн жоготуп, аң-таң болуп жатабы деп ойлодум.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кудуктун жанына токтодук. Караңгыда бир ирмем көздөрүн карап, анын коркконун түшүндүм. Ага боорум ооруду. Бирок жебе жаадан эчак чыгып кеткен эле. Каршымдагы адам жөн эле акылсыз коркок эмес, наадан экенин дагы бир жолу далилдеши үчүн Кудайдан тиледим.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Бул жерден он эки кадам санап, анан казасың, – дедим.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Анан силер эмне кыласыңар?</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Эништe эфендиге айтам, сүрөттөрдү өрттөйт. Башка эмне кылмак элек? Эгер «эрзурумдук Нусрет кожонун жамаатынан ушундай сөз чыгыптыр» дешсе, бизди да, накышкананы да жок кылышат. Алардан тааныганың барбы? Бул акчаны азыр ал, ошондо бизди сатпай турганыңды түшүнөбүз.</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Акча эмненин ичинде?</p>



<p class="wp-block-paragraph">– Эски туздалган идиштин ичинде жетимиш беш Венеция алтыны бар.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Венеция дукаттарын түшүндүм, бирок эмне үчүн туздалган идиш оюма келди экен? Ушунчалык акылга сыйбаган нерсе эле, ошондуктан ишенимдүү угулду. Ошондо Кудай дагы бир жолу менин тарабымда экенин сездим: жыл сайын ач көздүгү күчөп бараткан шакирттик досум мен көрсөткөн тарапка он эки кадамды ынтаа менен санай баштаган эле.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ошол учурда башымда эки гана ой бар болчу: жер астында эч кандай Венеция алтыны жок! Эгер акча бербесем, бул акмак бизди жок кылат! Бир саам аны мурдагыдай кучактап өпкүм келип кетти, бирок жылдар бизди бири-бирибизден өтө алыстатып салган эле. Оюм топуракты кантип казарыбызга бурулду, тырмак менен казмак белек? Булардын баарын ойлогонум, эгер ойлонууга татыса, бир көз ирмемде эле учуп өттү.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Кудуктун жанында жаткан ташты шашып эки колум менен кармадым. Ал жетинчи-сегизинчи кадамын санап жатканда жетип барып каракушуна болгон күчүм менен урдум. Таш анын башына ушунчалык катуу тийгендиктен бир саамга кудум өз башыма тийгендей чочуп кеттим, ал тургай боорум ооруду.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Бирок кылган ишиме өкүнгөндүн ордуна баштаган ишти тезирээк бүтүргүм келди. Анткени анын жерде жанталашып, тыбырчылап жатканы ого бетер шаштымды алды.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Аны кудукка ыргытып жибергенден кийин гана, менин бул кылганым накышчынын&nbsp; назиктигине эч ылайык келбеген одоно бир нерсе экенин түшүнүүгө чамам жетти.</p>



<p class="wp-block-paragraph">_________________________</p>



<p class="wp-block-paragraph">(1) Накышчылар – Осмон падышаларынын аксарайларын же китептерин кооздогон атайын каллиграфия сүрөтчүлөрү.</p>



<p class="wp-block-paragraph">(2) Мүзеххип – китептерди алтын менен кооздогон сүрөтчү.</p>



<p class="wp-block-paragraph">(3) Тезхип – араб тилинен келип Куран Керимди жана кол менен жазылган китептерди алтын ж.б.боёктор менен кооздоо санаты.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>(уландысы бар)</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>Түрк тилинен которгон Толук Бек Байзак</em></strong></p>
<p><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-4/">Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (4)</a> алгач бул жерде - <a href="https://adabiyat.men">Адабий Ордо</a> жарыяланды.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-4/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (3)</title>
		<link>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-3/</link>
					<comments>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-3/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Памук Орхан]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 28 Jun 2026 04:02:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Кара сөз]]></category>
		<category><![CDATA[Котормо]]></category>
		<category><![CDATA[Топ]]></category>
		<category><![CDATA[котормо]]></category>
		<category><![CDATA[Орхан Памук]]></category>
		<category><![CDATA[роман]]></category>
		<category><![CDATA[түрк адабияты]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://adabiyat.men/?p=1949</guid>

					<description><![CDATA[<p>(роман) (Уландысы. 1, 2)&#160; 3. Мен итмин Көрүп турганыңардай, азуу тиштерим ушунчалык узун жана учтуу болгондуктан оозума араң батат. Бул мага коркунучтуу бир кебете-кешпир берерин...</p>
<p><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-3/">Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (3)</a> алгач бул жерде - <a href="https://adabiyat.men">Адабий Ордо</a> жарыяланды.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[

<div class="kk-star-ratings kksr-auto kksr-align-left kksr-valign-top"
    data-payload='{&quot;align&quot;:&quot;left&quot;,&quot;id&quot;:&quot;1949&quot;,&quot;slug&quot;:&quot;default&quot;,&quot;valign&quot;:&quot;top&quot;,&quot;ignore&quot;:&quot;&quot;,&quot;reference&quot;:&quot;auto&quot;,&quot;class&quot;:&quot;&quot;,&quot;count&quot;:&quot;4&quot;,&quot;legendonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;readonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;score&quot;:&quot;5&quot;,&quot;starsonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;best&quot;:&quot;5&quot;,&quot;gap&quot;:&quot;5&quot;,&quot;greet&quot;:&quot;Биринчилерден баа бериңиз!&quot;,&quot;legend&quot;:&quot;5\/5 - (4 добуш)&quot;,&quot;size&quot;:&quot;22&quot;,&quot;title&quot;:&quot;Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (3)&quot;,&quot;width&quot;:&quot;132.5&quot;,&quot;_legend&quot;:&quot;{score}\/{best} - ({count} {votes})&quot;,&quot;font_factor&quot;:&quot;1.25&quot;}'>
            
<div class="kksr-stars">
    
<div class="kksr-stars-inactive">
            <div class="kksr-star" data-star="1" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="2" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="3" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="4" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" data-star="5" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
    </div>
    
<div class="kksr-stars-active" style="width: 132.5px;">
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
            <div class="kksr-star" style="padding-right: 5px">
            

<div class="kksr-icon" style="width: 22px; height: 22px;"></div>
        </div>
    </div>
</div>
                

<div class="kksr-legend" style="font-size: 17.6px;">
            5/5 - (4 добуш)    </div>
    </div>

<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>(роман)</em></strong> </p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>(Уландысы.</strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-1/"><strong> </strong><strong>1</strong></a><strong>, </strong><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-2/"><strong>2</strong></a><strong>)</strong>&nbsp;</p>



<h3 class="wp-block-heading">3. Мен итмин </h3>



<p class="wp-block-paragraph">Көрүп турганыңардай, азуу тиштерим ушунчалык узун жана учтуу болгондуктан оозума араң батат. Бул мага коркунучтуу бир кебете-кешпир берерин билем, бирок өзүмө жагат. Бир жолу бир касапчы тиштеримди көрүп: «Бул ит эмес эле чочко го!» — деген болчу.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Анан анын бутунан ушундай тиштедим дейсиң, тиштеримдин учтары майлуу эттеринен өтүп барып жото жилигине такала түшкөнүн сездим. Кегин алып жек көрүндү жоосунун этине тиш салгандагы ырахатты итке башка эч нерсе бере албайт. Андай учур келгенде талана турган неме алдымдан аңырайып өтө бергенде ырахаттан көзүм караңгылап, тиштерим кыңшылагансып, байкабай эле көмөкөйүмдөн силерди коркуткан ыркырак чыга баштайт.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Мен итмин, а силер биздей акыл-эстүү жаратылган эмессиңер, «ит да сүйлөмөк беле» дейсиңер. Бирок ошол эле учурда өлүктөр сүйлөгөн, баатырлар билбеген сөздөрдү айткан жомокторго ишенген түрүңөр бар. Уга билгенге иттер да сүйлөйт.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Илгери-илгери, байыркы өткөн заманда, бир чоң ордо шаардын эң ири мечиттеринин бирине, мисалы Баязит мечитине дейли, бир провинциядан бир орой динаятчы келиптир. Анын атын жашыра турган болсок, мисалы Кусрет кожо дейли, бирок эмне десек да, териси калың, кара күчкө ишенген бир молдо экен. Акылы аз болсо да, машаллах, тили тил экен. Жума сайын жамаатты ушунчалык толкундантып, ушунчалык ыйлаткандыктан көз жашы кургап эсинен тангандар, эстери ооп жыгылып калгандар көп болгон экен. Бирок туура эмес түшүнбөгүлө: ал башка динаятчылардай өзү ыйлачу эмес, тескерисинче эл ыйлап турганда көзүн ирмебей, зекигенсип андан бетер күпүлдөйт экен. Балким эл анын жаалданып урушканын жактыргандыктанбы, багбандар, сарай кызматкерлери, шербетчилер, карапайым эл жана өзүнө окшогон башка молдолор дагы ага кул болуп калышыптыр. Эми ал ит эмес, башы кара буту айры адам баласы болгондуктан элдин суктанганына мас болуп, жамаатты ыйлатып эле тим болбой, коркутуп да көрүп, андан да көбүрөөк пайда табарын түшүнүп, чектен чыгып кетиптир.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Анын пикиринде кымбатчылыктын, жугуштуу оорулардын, согуштагы жеңилүүнүн жалгыз себеби пайгамбарыбыздын заманындагы исламды унутуп, башка китептерге, жалганга ишенип калганыбыз имиш. Пайгамбардын заманында мавлит окутуу бар беле? Кыркылык өткөрүү, маркумга арнап таттуу таратуу бар беле? Куранды ырдай кылып окуу бар беле? Мунарага чыгып, үнүнүн кооздугуна мактанып, назданып азан чакыруу бар беле? Көрүстөнгө барып өлүктөрдөн жардам сурап, мазарларга сыйынып, ташка табынып, тилек кылып чүпүрөк байлоо бар беле? Мындай акылды үйрөткөн тарикаттар бар беле? Тарикатчылардын устаты Ибн Араби болсо «фараон ыйман менен өлдү» деп күнөөгө баткан! Тарикатчылар, мавлавийлер, халветийлер, каландарийлер — Куран окуп жатып музыка ойноп, бийлеп, уятсыз иш кылгандардын баары каапыр! Теккелер бузулсун, түбү казылып, топурагы деңизге ташталсын!</p>



<p class="wp-block-paragraph">Андан ары аша чаап, шилекейи чачырап: «Эй, момундар, кофе ичүү да арам!» — дептир. Пайгамбар «кофе акылды тумандатат, ашказанды бузат, бел оорусуна, тукумсуздукка себеп болот» деп билгендиктен ичкен эмес имиш. Андан тышкары, кофеканалар — ырахат издегендердин, бузукулардын жери, алар жабылышы керек имиш. Кара таман элде кофе ичкенге акча барбы? Алар ошол жакта мас болуп, акыры иттер сүйлөгөнүн чын деп угуп отурушат, дейт имиш бул Кусрет кожо.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Эми уруксат берсеңер, ушул сөзүнө жооп берейин. Молдолордун бизге окшогон иттерди жактырбаганы белгилүү. Менимче, маселе пайгамбар уктап жаткан мышыкты ойготпой этегин кескени тууралуу окуяга байланыштуу. Мышыкка көрсөтүлгөн мээрим бизге көрсөтүлбөгөнүн айтып, кээ бир адамдар пайгамбар иттерди жаман көргөн деп жоромолдошот. Бизди мечитке киргизбей, «даарат бузат» деп кууп, короолордо таяк менен сабашканы да ушундай жаңылыш түшүндүрмөнүн натыйжасы.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Силерге Курандагы эң кооз сүрөөлөрдүн бири — Кахф сүрөөсүн эске салайын. Бул жерде Кураны Керимди окубаган китепсиздердин болгондугунан эмес, жөн гана эстутумду тазалайлы деген ниетте айтып отурам. Ошентип бул сүрөөдө жети жаш жигиттин окуясы айтылат. Алар бутпарастар менен болгон жашоодон качып, үңкүргө кирип уктап калышат. Алла-Таала алардын кулактарын бекитип, үч жүз тогуз жыл уктатат. Ойгонгондо убакыт зымырап өтүп кеткенин,алардын ичинен бирөө эл арасына чыкканда акчасы жараксыз болуп калганынан улам билишет. Адам баласы Алла-Таалага көз каранды экендигин, анын кереметтерин, мезгилдин ыкчам экендигин, терең бир уйкунун ушунчалык таттуу экендигин түшүндүргөн бул сүрөөнүн он сегизинчи аятында дал ошол жети жигит уктап калган үңкүрдүн кире беришинде жаткан ит жөнүндө кеп болот. Албетте, ар ким өзүнүн аты Куранда аталса сыймыктанат. Мен да ит катары ошого сыймыктанам жана бизди «ит-куш» деп кемсинткендердин акылына келишин тилейм.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Анда эмне үчүн иттерге мындай душмандык мамиле бар? Эмне үчүн бизди ыплас дейсиңер? Неге үйүңөргө ит кирсе баарын жууп-тазалайсыңар? Эмнеден улам бизге колу тийген адамдын даараты бузулат дейсиңер? Бир ит идишти жалап кетсе аны ыргытып же кайра жаңыртыш керек дегенди кадакчылар чыгарган окшойт же балким мышыктар ойлоп тапса керек.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Качан көчмөн турмуштан шаар турмушуна өткөндө кой кайтарган иттер айылда калып, биз «ыплас» болуп калдык. Илгери айлардын бири «ит айы» деп аталчу, азыр болсо ит жамандыкка жорулган жаныбар болуп отурат. Эми өз арманымды айтып, силерди капа кыла бербейин, менин ачуумдун келгени ошол динаятчынын кофеканаларды жамандап отурганы.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Эгер бул Кусреттин атасы белгисиз десем эмне дейсиңер? Мага да айтышкан: «Сен кандай итсиң?Устатың кофеканада сүрөт илип жомок айткан адам экен, ошону коргоп динаятчыга тил тийгизип жатасың», &#8211; дешип.&nbsp; Жок, тил тийгизген жокмун. Мен жөн гана кофеканаларды жакшы көрөм. Билесиңерби, мен сүрөт болуп тартылганыма же ит болгонума эмес, силер менен чогуу отуруп кофе иче албаганыма кейийм. Биз кофекана үчүн жан беребиз! Карагылачы, устам мага кофе сунуп жатат. «Сүрөт кофе ичеби?» дебегиле — карасаңар, ит кофе ичип жатат!</p>



<p class="wp-block-paragraph">Оо, кандай жакшы болду, этим ысып, көзүм курчуп, акылым ачыла түшпөдүбү! Эми силерге айтайын: Венециянын чоңу падышабыздын кызы Нурхая́т султанга Кытай жибектеринен, кооз идиштерден тышкары эмне жибергенин билесиңерби? Жүнү жибектей жумшак, назик бир франк итин жөнөткөн. Ал ит ушунчалык эрке болгондуктан кызыл жибек кийимсиз жүрчү эмес экен. Досторумдун бири аны «жайлаган» экен да, ошондуктан билем, ал ит жупташканда да кийимин чечпейт экен! Франк өлкөсүндө бардык иттер ушинтип кийинип жүрүшөт имиш. Ал жакта бир аял жылаңач итти көрүп, балким бир жерин көрсө керек, «Ой, жаныбар жылаңач тура!» деп эстен танган дешет.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ал жакта ар бир иттин ээси бар экен. Бечара иттер мойнуна чынжыр байланып, көчөлөрдө кулдарга окшоп сүйрөлүп жүрүшөт. Адамдар аларды күч менен үйгө сүйрөп киришип, керек болсо төшөккө да чогуу ала жатышат имиш. Алар бири-бири менен эркин аралаша да алышпайт, бири-бири менен жытташып сүйүшмөк тургай чогуу да баса алышпайт экен. Чынжырга байланган ошол бечаралар көчөлөрдө жолугуп калышса бири-бирин кайгылуу гана карап тим болушат тура. А биз болсо Стамбулда топ-топ болуп эркин жашайбыз, каалаган жерде уктайбыз, каалаган жерге чычып, каалаганыбызды тиштейбиз, мындай нерселер ал каапырлардын түшүнө да кирбейт. Балким ошон үчүнбү, Эрзурумдуктун колдоочулары иттерге садага катары эт берүүгө, иттерге жардам фонддорунун ачылышына&nbsp; каршы болушканы так гана каапырлык экенин эстерине салгым келет.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Акырында айта кетсем, мурдагы кожоюнум калыс киши эле. Түнкүсүн уурулукка чыкканда ишти бөлүшүп алчубуз.Мен үрө баштаганда ал олжосун мууздап ийип, анан анын кыйкырыгы угулбай калчу. Каршылыгында жазага тартылган күнөөлүүлөрдү союп, эттерин кайнатып, анан мага бышырылган эт берчү. Мен чийки эт жебейм. Эрзурумдук молдонун желдети да муну эске алса экен, мен анын этин чийки жеп кардымды бузбайын.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>(уландысы бар)</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>Түрк тилинен которгон Толук Бек Байзак</em></strong></p>
<p><a href="https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-3/">Орхан Памук: “Менин Атым Кырмызы” (3)</a> алгач бул жерде - <a href="https://adabiyat.men">Адабий Ордо</a> жарыяланды.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://adabiyat.men/orhan-pamuk-menin-atym-kyrmyzy-3/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
