Сентябрь

Жалбырактар жашыл бойдон ыраңы,
Гүлдөр дагы ажарынан өчө элек.
Менин гана көңүлүм пас, маанай суз,
Дил ооруткан сөзүң эстен кете элек.

Дагы кандай мен күтпөгөн кебиң бар,
Айта берчи, айтчы баарын калтырбай.
Мен тагдырдан күткөн элем бурулуш,
Белек кылчы, мага ошону – сентябрь.

Каалаганым, самаганым бир дүйнө,
Ал дүйнөгө жетпей канча умсундум.
Эски сөздөр… эски сүйүү, баары эски,
А мен болсо, жаңылыкка умтулдум!

Эски десем, демек жаным каалады,
Жаңылыкты жарып чыгар көкүрөк.
Кетким келет тайгаларга көз жеткис,
Ойлор кыйнайт жылкылардай күтүрөп!

Дагы кандай жан ооруткан кебиң бар,
Айтып калчы, айта бергин калтырбай.
Мен тагдырдан күткөн болсом бурулуш,
Дал ошону белек кылат сентябрь!..

Күз ыры

Байкабай жолду да, башкасын,
Басылып түбү жок ойлорго.
Күндөрүм жоготсом маанисин,
Күүгүмдө чыгайын мен жолго.

Ажырап жаздагы өңүнөн,
Дарактар сумсаят жалдырап.
Жай басып бульварда баратсам,
Төгүлөт саргайган жалбырак.

Шаар ичи толсо да адамга,
Көңүлдө муң баскан жалгыздык.
Кыйнады жанымды оорутуп,
Күздөгү беймаани алсыздык.

Үшкүрүк тереңден сызылып,
Көөдөндө кусалык үлбүрөк.
Шамалы калаанын эркелеп,
Жол бойлоп аптыгып жүгүрөт.

Байкабай кооздугун дүйнөнүн,
Кыйналып тунарык ойлордон.
Күндөрүм жоготсо маанисин,
Күүгүмдө чыгайын мен жолго…

Байыркы күз

Баягы күз… байыркы күз… баягы,
Зынданына салган сары санаанын.
Күз жамалын ашык болуп көрсөм да,
Күүлүп түшкөн жалбырагын аядым.

Күз да келди… күзүм келди шыңгырап,
Булактардын суусу тунук шылдырап.
Күз көркөмүн көөдөнүмө батырам,
Шаар аралап, ойго батып тунжурап… 

Ак кайыңдар сары, сары, сапсары,
Көкүрөккө кусалыгым батпады.
Билем, сага жеткиришпейт ырларым,
Билбессиң ов, сен деп ооруп жатканым.

Баягы күз… байыркы күз… баягы,
Түбү барбы түпсүз ушул санаанын.
Күз келбетин көкүрөккө кыссам да,
Күүлүп түшкөн бариктерин аядым…

Ноябрь

Неге мынча суз тарткансыйт,
Ноябрдын асманы?
Кыш келеби… угулгансыйт,
Кадам таштап басканы.

Каркыралар катарлашып,
Жылуу жакка кайттыбы?
Күз шамалы кабарымды,
Сүйгөнүмө айттыбы?

Шаар аралап жалгыз келем,
Тыңшап дүйнө үндөрүн.
Жыпар жыты сезилбеген,
Сүйбөйм шаардын гүлдөрүн…

Неге мынча түнөрүңкү,
Ноябрдын күндөрү?
Сагындымбы… сагындым го,
Айылымдын гүлдөрүн.

“Күз ырлары” түрмөгү алгач бул жерде - Адабий Ордо жарыяланды.

(аңгеме)

I

Мейманканада бир саамга жымжырттык өкүм сүрдү, мындан пайдаланган кыз ордунан туруп мага көз кыйыгын жиберди.

– Анда, мен кетейин, – деди ал жеңил күрсүнүп. Ошондо экөөбүздүн ортобуздагы кандайдыр бир чоң кубаныч менен жашыруун сырды алдын-ала сезүүдөн улам жүрөгүм дирилдеп кетти.

Ошол кечте кыздын жанынан түк жылбадым жана күнү бою көздөрүнөн чагылган жашыруун жаркырак нур менен баёо элегейликти, араң билинген, бирок кандайдыр аруу мээримди байкадым. Эми болсо кыздын өкүнгөндөй түр менен кетер убактысы болгонун айткан сөзүнүн кыраатынан менин да өзү менен кошо чыгарын билгенсиген тымызын ишаратты туйдум.

Кыз менден: – Сиз да кетесизби? – деп сурады. – Демек, мени узатып коёт экенсиз, – деп кошумчалап, аткарып жаткан ролунун аягына чыкпай, кылчая тиктеп жылмайды. Келишимдүү буралган кыз жеңил гана көнүмүшкө айланган кыймыл менен кара көйнөгүнүн этегин жыйыра кармады. Бул жылмаюуда, бул сулуу жүздө, капкара көздөр менен чачтарда, атүгүл мойнундагы ичке жипке тизилген берметтер менен сөйкөсүндөгү көөхар таштарда, мунун баарында алгач ирет сүйүп жаткан кыздын тартынчаактыгы чагылып турду. Башкалар андан күйөөсүнө салам айта баруусун суранышып, андан кийин кире бериште кийимин кийгенге жардам берип жатканда ким бирөө биз менен кошо чыкпаса экен деп кыпылдап секундаларды санап жаттым. 

Бирок мынакей, жылчыгынан караңгы короого көз ирмемге жарык чагыла түшкөн эшик жумшак жабылды. Тулку-боюмдун калтыраганын күч менен басып, өнө боюмдагы жеңилдикти сезип, кыздын колунан этият кармап, босогодон түшүүгө жардам бере баштадым.

– Сиздин көзүңүз жакшы көрөбү? – кыз бут жагын тиктеп менден сурады. Бул үндөн кайрадан колдоп-кубаттаган жагымдуу илеп угулду.

Көлчүктөр менен жалбырактарды тебелеп, божомолдоп эле түштүктүн ноябрь түнүнүн кеме шаймандарындай нымдуу жана албуут шамалына шуулдап серпилген жылаңачтанган акациялар менен уксус дарактарынын жанынан кызды алып өтүп бараттым. Зымторлуу дарбазадан арабанын чырагы жанды. Мен кыздын жүзүнө карадым. Ал жооп бербестен, өзүнүн кичинекей, колкап кийгенден улам ичке көрүнгөн колдору менен дарбазанын темир туткасын кармап, аны менин жардамымсыз эле ачып жиберди. Шашыла арабага жетип, ага отурду, мен да ыкчамдык менен кыздын жанынан жай алдым…

II

Биз көпкө чейин бир да сөз айталган жокпуз. Акыркы айларда экөөбүздү жашыруун толкунданткан нерселер сөзү жок айтылып, биз эми бул өтө эле ачык жана күтүүсүз айтылгандан улам гана унчуккан жокпуз. Мен кыздын колдорун эриндериме басып, толкундануу менен кайрыла берип, алдыбыздагы көчөнүн түнөргөн мейкиндигине карадым. Андан дагы эле чочулап жаттым, менин “үшүгөн жоксузбу” деген суроомо кыз жооп берүүгө жарабай, алсыз жылмаюу менен эриндерин кыбыратты, ал да менден чочулап жатканын түшүндүм. Бирок да менин кол кысуума ыраазы болуу менен, колумду бекем кысып жооп кайтарды. Түштүк керимсели гүлбактагы дарактарды шуудуратып, кайчы жолдордогу сейрек газ чырактарынын жалыны дирилдеп, жабылган дүкөндөрдүн эшик үстүнө илинген көрнөктөрүн кычыратат. Кээде кайсы бир бүкүрөйгөн сөлөкөт трактирдин теңселген чоң чырагынын алдына кыйраңдап чыга калат, бирок артыбыздагы чырак көрүнбөй калар замат көчө кайрадан ээн боло түшөт да, нымдуу шамал гана жүзүбүздөн тынымсыз жумшак ургулайт. Дөңгөлөк астынан туш-тарапка балчык чачырап, ал бизге кызыгуу менен байкоо салгансыйт. Мен кээде анын ылдый түшкөн кирпиктерине, баш кийим алдындагы жүзүнө карап, жапжакын жерден кызды туюп, чачтарынын болор-болбос жытын искейм, мени атүгүл анын көкүрөгүндөгү жылма жана назик суусар териси да толкундантып сүрдөтөт…

Андан соң биз аягы жоктой сезилген кенен, ээн жана узун көчөгө бурулдук, эски еврей катары менен базарын кыйгап өттүк, ошондо төшөмө жол алдыбыздан бир заматта жок болуп кетти. Кезектеги кайрылышта кыз теңселип кетти, ошондо эрксизден аны кучактай калдым. Кыз алды жагын тиктеп, андан соң мени карады. Биз бири-бирибизди тиктешип калдык, кыздын көздөрүндө эми коркунуч да, олку-солкулук да жок эле, болгону чымырканган күлкүсүнөн бир аз тартынганы сезилди, ошондо эмне кылып жатканымды сезбестен, дароо кыздын эриндерине жабыштым…

III

Караңгыда жол боюндагы телеграф устундарынын бийик сөлөкөттөрү көзгө чалдыгат, акырында алар да жоголуп, кайдадыр башка жакка бурулушуп, жашынып калышты. Шаар үстүндөгү капкара болуп анын алсыз жарыктанган көчөлөрүнөн кантсе да айырмаланып турган асман бул жерде жер менен таптакыр эле биригип, бизди шамалдуу караңгылык курчады. Мен арт жагыма карадым. Шаар оттору да жок болуптур, алар кудум караңгы деңизге чачырап кеткендей, алды жакта бир гана от үлүңдөйт, ал да ушунчалык жалгыз жана алыс дейсиң, кудум дүйнөнүн эң четинен жангансыйт. Бул чоң жолдогу молдавалык бекет эле, ал жактан куураган жүгөрү сабактарында адашып шашыла шуудураган катуу шамал согууда.

– Биз кайда баратабыз? – кыз үнүндөгү калтыракты басып менден сурады. Бирок көздөрү жаркырап турду, караңгыда үңүлө берип, кыздын көздөрүн гана байкай алдым, бул каректерде кандайдыр таңкаларлык, ошону менен катар бактылуу түр бардай. Шамал жүгөрү катарда чалынып, шашыла шуудурап алга жүткүнөт, аттар ага карап алып учат. Биз кайрадан кайсы бир тарапка бурулдук, шамалдын багыты ошол замат өзгөрүп, нымдуу жана салкын боло түшүп, айланабызда мурункудан өтүп тынчсыздана уюлгуп жатты. Абадан болушунча кере жуттум. Мен ушул түндөгү бардык караңгы, сокур жана түшүнүксүз нерсенин баары мындан да түшүнүксүз жана өткүр боло түшүшүн кааладым. Шаарда кадимки бүркөк күндөрдүн бириндей сезилген түн бул жерде, талаада такыр башкача эле. Анын караңгылыгы менен шамалында эми кандайдыр зор да, өкүмчүл да белги бар болчу, мына, акырында отоо чөптөрдүн шуудуру арасынан кандайдыр бир тегиз, бир түрдүү жана шаңдуу дабыш угулду.

– Деңизби? – деп сурады кыз.

– Деңиз, – дедим мен. – Бул – акыркы чарбактар.

Ал эми биз тиктеген кубарган караңгылыкта, биздин сол жагыбызда деңизге карай созулган чарбак бактарынын зор жана түнөргөн сөлөкөттөрү көрүнөт. Дөңгөлөктөрдүн шыбырты менен баткактагы туяктардын дүбүртү бак тосмосун кыйгап өтүп, бир саамга даана угула калды, бирок көп өтпөй аны аларга келип урунган шамал менен деңиздин шуулдагы солкулдаткан дарактардын күңгүрөгөн үнү басып кетти. Караңгыда күңүрт агарып көрүнгөн, жансыздай сезилген бир нече кейпи кеткен үйлөр жылт этти… Андан соң, мырза теректер эки жакка чегине беришип, капысынан алардын ачылып калган арасынан бул жер бетине суулуу аймактардан учуп келип, жердин таза деминдей сезилген шамал жана нымдуу аба бур этти. Аттар токтоп калышты. Ошол замат суунун оор салмагы сезилген бир калыптагы, шаңдуу шуулдоо жана тынчы жок үргүлөгөн бактардын чачкын күңгүрөнүүсү кайрадан угула баштады. Биз жалбырактар менен көлчүктөрдү кечип кайсы бир бийик төшөлмө жолго, эшилме жарга карай кадам таштадык.

IV

Ылдый жакта бул тынчсыз жана уйкулуу түндүн бардык добуштарынан айырмаланып, деңиз айбаттуу күүлдөйт. Мейкиндикте көөлбүп жаткан ал тээ ылдыйда чалкып жатат, деңиз жээкке карап чуркаган толкундар арасынан алыстан агарып көрүнөт. Аскалуу жээкке жабышып, түрү суук арал болуп өскөн бак четиндеги эски теректердин шуулдагы да коркунучтуу эле. Бул ээн жерде кеч күздүн караңгы түнү өктөмдүк менен бийлигин жүргүзгөнү сезилип турду жана кыш келерин туйгансыган жүдөө үй менен тосмо четтериндеги самсаалаган секилер, эски бак каралбай калгандан улам үрөй учурарлыктай куник көрүнөт. Деңиз гана өз күчүнүн улуулугун сезүү менен, бир калыпта шаңдана күрүлдөйт. Эшилме жар кырындагы нымдуу шамал буттан чалат, ошентип экөөбүз көпкө чейин бул сезимдин тереңине сиңген жумшак тазалыкка тойбой турдук. Андан кийин сыйгалак топурактуу чыйыр жолдордон, жыгач тепкичтердин урандыларынан тайгаланып өтүп, деңиз шарпылдагына карай ылдый карап түшө баштадык. Майда кумдарга түшөр замат таштарга урунган толкундан артка чегиндик. Мырза теректер бой кере шуулдашат, ал эми алардын астындагы деңиз кудум буга жооп бергенсип, ачкөздөнө кутуруп шарпылдайт. Бизге келип жеткен тоодой болгон толкундар кудум замбиректен атылгандай күч менен жээкке келип кыйрашат, кар бүртүгүнө окшогон шаркыратма сыяктуу тегерене жаркырайт, кум менен таштарды оодара салып, артка качып толкундун күрүлдөк дабышында чатышкан балырларды, суу астындагы чөптөрдү, майда таштарды жапырат.

Аба бүтүндөй үлбүрөк, нымдуу чаңга толгон, айлананын баары деңиздин жан сергиткен тазалыгы менен дем алат. Караңгылык агара баштап, деңиз узактарга чейин даана көрүнө баштады.

– Ошентип, биз жалгызбыз! – деди кыз көздөрүн жуумп.

V

Биз экөөбүз гана элек. Мен анын назик жана нымшыган эриндеринен, мага тосо берген көздөрүнөн жылмая сүйүп, деңиз шамалынан муздай түшкөн жүзүнөн өптүм, ал эми кыз ташка отура бергенде кубанычтан алсырап, кыз алдына тизеледим.

– А эртеңчи? – деди ал менин башымдан ашыра тиктеп.

Мен башымды көтөрүп, кыздын жүзүнө карадым. Артымда деңиз албууттанат, алдыбызда болсо, теректер бой керип, шуулдашат…

– Эмне эртең? – анын артынан суроосун кайталаган жаным укмуштуу бакыттын көз жашынан үнүм калтырап кеткенин сездим. – Эмне эртең?

Кыз көпкө чейин мага жооп берген жок, андан кийин колун сунду, мен болсо кыздын колкабын чечип колдорунан да, аялдын назик жыты жыттанган колкабынан да өпкүлөй баштадым.

– Ооба! – деди кыз жай гана, ошондо мен жылдыздардын жарыгынан анын кубарган жана бактылуу жүзүн көрдүм. – Кыз чагымда бакыт тууралуу тынымсыз кыялданчумун, бирок мунун баары ушунчалык көңүлсүз жана тажатма болуп чыкты, андыктан, мына бул менин жашоомдогу жападан-жалгыз бактылуу түн чыныгы турмушка коошпой, кылмыштуудай сезилет. Эртең мен бул түндү үрөйүм учуп эскерем, бирок ушул азыр мага баары бир… Мен сени сүйөмүн, – деди ал назик, тынч жана ойлуу гана, кудум өзүнө-өзү айтып жаткансыган түр менен.

Асмандагы сейрек, көгүлжүм жылдыздар үстүбүздөгү булуттардын арасынан жылтылдайт, асман акырындап тунуктана баштады. Эшилме жардагы теректер улам жагымсыз карайып көрүнөт, ал эми деңиз мейкиндиктен барган сайын алыстап бараткансыйт. Кыз мен сүйгөн бийкечтерден мыкты беле, муну билбейм, бирок бул түнү ага теңдеш жок эле. Алдына тизелей олтуруп көйнөгүнөн өпкөнүмдө, ал көз жашы аралаш акырын күлүп, башымдан кучактады, мен болсо кызга акылдан адашкан суктануу менен тиктедим, ошондо назик жылдыздардын ажайып жарыгында анын кубарган, бактылуу, чарчаңкы жүзү мага өлбөс жүз сыяктуу туюлду.

1901

Которгон Назгүл Осмонова

Иван Бунин: “Күзүндө” алгач бул жерде - Адабий Ордо жарыяланды.

Мерездиги жаным сыздатып,
Мезгил суудай колдон агылган.
Кечээги күн бүгүн чаң басып,
Эсебимден эбак жаңылгам.

Тагдыр жолум болуп белгисиз,
Түйшүктөрүм бүтпөйт узарып.
Ал чыйырда бакыт көрүнбөй,
Ал жолдордо жалаң кусалык.

Максаттардын чети көрүнбөй,
Кыялдарым киет кырмызы.
Качан жанат – деги билбедим,
Бакытымдын лаал жылдызы.

Мерездиги жаным сыздатып,
Мезгил кумдай колдон агылдың.
Желе басып күндү кечээги,
Эсебимден мен да жаңылдым…

Мезгилге алгач бул жерде - Адабий Ордо жарыяланды.

Ли Бай (701–762) – “Поэзиянын өлбөс генийи” деп даңкталган улуу кытай акындарынын бири.

Ак кытан

Жылжыган күзгү дайрадан,
Ак кытан көрдүм калкыган.
Ак кыроо сымал суу үстү,
Баратат сүзүп алыска.
Кайгыга батып жан дүйнөм,
Жүрөгүм түпсүз арманда.
Жапжалгыз мен да турамын,
Бир жан жок кумдуу аралда…

Лушань тоосундагы шаркыратмага караймын

Күн батарда Сянлу тоосун курчаган түтүн кызгылтым,
Шаркыратма кооздугуна суктанамын алыстан:
Тээ бийиктен агууда суу, укмуштай чоң поруму!
Агуудабы дарыядай шаркырап,
Же болбосо Саманчынын жолубу?

Цзинтиншань тоосунда жалгыз олтурам

Булуттар барат калкылдап,
Аптаптуу күндөн эс алып,

Зыпылдаган куштардын,
Учушту тобу акыркы.

Тоолорго турам мен карап,
Тоолор да мага карашат.

Турабыз узак карашып,
Турабыз мындан тажабай.

Досум Ду Фуну тамашага салдым

Карагайлар көк тиреген чокусунан тоолордун,
Кокусунан түшкү аптапта кезиктирдим Ду Фуну.
Сурайынчы: неге мынча арыктадың, досум ай,
Же кыйынбы ушунчалык сап артынан сап жазуу?

Күзгү сезимдер

Канча болду айрылууга, оо, кымбаттуу досум ай,
Дарбаза алдын ээлеп күрүч жапайы.
Чегирткелер күз күнүнө баш ийип,
Бирок сууктан чырылдашат түнкүсүн.
Шүүдүрүм басып жаркырак коңуз жарыгын,
Апакай аяз каптады жүзүм сабагын.
Катып мен да көздөрүмдү жеңиме,
Ыйлайм досум, бирок жашым кемибейт. 

Орус тилинен которгон Назгүл Осмонова

Ли Байдын ырларынан алгач бул жерде - Адабий Ордо жарыяланды.

(новелла)

Мен бул баянды апамдан уккамын. Апам болсо аны өзүнүн бабасынан уккамын дечү. Баяндын канчалык чындык экенин айта албайм. Бирок бабамдын кандай адам болгонуна карап, мындай окуянын чындап эле болгонун боолголойм.

Бабам искусство менен адабияттын кумарлуу ышкыбозу болуп, Токугаванын башкаруусунун акыркы он жылдыгындагы актёрлор жана жазуучулар менен жакшы тааныштыгы боло турган. Алардын арасында Каватакэ Мокуами, Рюка Тэйтанэкадзу, Дзэндзай Анэйки, Тоэй, Дандзюро-тогузунчу, Удзи Сибун, Мияко Сэнгю, Кэнкон Борюсай жана башкалар болушкан. Мисалы Мокуами өзүнүн «Эдодзакура киемидзу сэйгэн» пьесасындагы каарман Кинокунию Бундзаэмондун бейнесин бабамдын жашоосунан алып жазган. Ал мындан элүү жыл мурун дүйнөдөн кайткан, бирок ага көзүнүн тирүүсүндө эле Имабикун (“Бүгүнкү Кинокуния Бундзаэмон”) деген ылакап ат берилген себептүү, балким азыр дагы ал тууралуу кулагы чалган адамдар бар болушу ыктымал.

Бабамдын фамилиясы – Сайки, ысымы ал өзүнүн үч саптарынын аягында жазгандай, адабий купуя ат Тодзиро, бул Ямасирогасино Цутонун укумдан-тукумга берилип келаткан аты болуп эсептелет.

Ошентип, дал ушул Цуто бир жолу Таманоянын сойкулар үйүндө бир кечил менен таанышып калат. Кечил Хонгодон алыс эмес жердеги дзэн [1] ибадатканасынын башчысы эле, аны Дзэнте деп чакырыша турган. Дзэнте да бул сойкулар үйүнө байма-бай каттап, ал жактан Нисикидзе аттуу сойку менен ынак болуп кеткен. Бул окуя кечилдерге үйлөнүүгө гана эмес, атүгүл дене кумарына батууга да тыюу салынган убактарда болду, андыктан кечил таанылбагандай болуп кийинип ала турган. Ал боз сызыкчалары бар сары түстүү, үстүнөн кара герб бастырылган кымбат баалуу жибек кимоно кийип, баарысы аны доктор деп чакырышчу. Апамдын бабасы дээрлик кокусунан эле ушул кечил менен таанышып калат.

Чындыгында бул капысынан болот: бир жолу календарь боюнча июль айынын кечки иңиринде, эски салтка ылайык бардык чай үйлөрүндө чырактар илинген кезде, экинчи кабаттагы ажатканадан кайтып келатып майда-чүйдө буюмдар сатылган дүкөнчөлөрдү аралап келаткан Цуто кокусунан тепкич кырына таянып айды тиктеп турган эркекти көрүп калды. Бул – чачы такырайта алынган пакене бойлуу, арык эркек эле. Ай жарыгында артын салып турган бул адам ага сойкулар үйүнүн туруктуу кардары, доктор кийимин кийип алган азилкеч Тикунайдай туюлду. Цуто эркектин жанынан өтүп баратып, акырын кулагынан тартып койду. “Ал коркуп кетип кылчайганда тамашага саламын” деп ойлоду Цуто. Бирок ага жалт караган кишини көрүп, өзү коркуп кетти. Такырайган башын эске албаганда анын Тикунайга башка окшоштугу жок эле. Жазы маңдай, коюу, дээрлик биригип өскөн каштар. Жүзү абдан азыңкы, ошондуктанбы, айтор көздөрү өтө чоңдой сезилет. Атүгүл намазшам караңгылыкта да сол жаагындагы чоң меңи кескин көзгө чалдыгат. Ээги салаңдап, алдыга чыгып тургансыйт. Алдастап калган Цутонун алдында турган адамдын жүзү ушундай эле.

– Сизге эмне керек? – деди такыр баш киши ачуулуу үн менен. Чамасы, ал бир аз кызуу көрүнөт.

Цутонун жалгыз эместигин айтууну унутупмун, анын жанында ошол убакта гейшалар деп аталышкан эки таанышы бар эле. Алар, албетте, Цутонун шашып калганын карап туруп унчукпай коё алышкан жок. Алардын бири бейтааныштын алдында Цуто үчүн кечирим суроого азга кармалып калды. Ал эми Цуто экинчи таанышы менен бөлмөсүнө кайтып келип, көңүл ачуусун улантышты. Көрүп турганыңыздардай, искусствонун кумарлуу ышкыбозу дагы оңтойсуз абалда калат экен. Такырбаш киши болсо Цутонун тааныш аялынан анын неге жаңылышып калганын угуп дароо маанайы көтөрүлүп, шаттана жылмайды. Бул такырбаштын Дзэнте экенин айтып отуруунун кажети барбы?

Болуп өткөн окуядан кийин Цуто такырбашка таттуулар салынган себет жөнөтүп, дагы бир жолу кечирим сурады. Ал да өз кезегинде Цутого боору ооруп, ыраазылыгын билдиргени келди. Алардын достугу ушундайча башталды. Достугу башталды деп айтканым менен, алар бул мекеменин экинчи кабатында гана кездешип, башка жерде бир да жолу жолугушкан жок. Цуто ичимдикти оозго албаса Дзэнте, тескерисинче, ачуудан татканды сүйчү. Кийингенде да Цуто сыяктуу эмес, абдан кылдаттык менен кийине турган. Аялзатын да Цутодон алда канча көбүрөөк сүйчү. Цуто тамашалап, чындыгында алардын кимиси кечил экенин билип болбойт дей турган. Толук денелүү, беттери салаңдап, сыртынан комсоо көрүнгөн Цуто айлап сакал-мурутун албай жүрө берчү, көкүрөгүндө болсо күмүш чынжырчадагы кичинекей коңгуроо салаңдайт, оронгон кимоносу да жөнөкөй жибек менен оролгон.

Бир жолу Цуто кымкап жамынчысын ийнине арта салып, сямисэнде ойноп жаткан Дзэнтеге учурап калды. Дзэнтенин жүзү эч качан албырып жүрчү эмес, бирок ошол күнү айрыкча кубарып туруптур. Көздөрү кызарып, шишимек тартат. Ооз тегерегиндеги бырышкан бет териси маал-маалы менен диртилдеп жыйрылат. Цуто ошол замат досу бирдемеге катуу тынчсызданып жатат го деген ойго келди. Дзэнтеге эгерде кааласа, аны дилгирлик менен угаарына ишаарат кылды, бирок Дзэнте, кыязы, төгүлүп-чачылууга батынбады көрүнөт. Тескерисинче андан бетер түнөрүп, кээде таптакыр эле өз дүйнөсүнө кетип калып жатты. Цуто Дзэнтени сойкулар үйүнүн кардарларына мүнөздүү кадимки убайым баскан го деген ойго келди. Убайымдан бузукулукка берилген адам эч качан убайымды бузукулук менен айдай албайт. Эки дос көпкө маектешип, алардын маеги улам ачык маанайга өтө баштады. Дзэнте капысынан кудум бирдемени эстей калгансып, мындай деди:

– Буддачыл ишенимдерге ылайык тозоктун бир нече айлампасы болот. Ошентсе да тозокту үч айлампага бөлүүгө болот: алыскы тозок, жакынкы тозок жана жалгыздык тозогу. “Бардык жандуулар байырлаган дүйнөнүн үстүндө беш жүз чакырымга созулган тозок жайылып жатат” деген сөз эсиңиздеби? Демек, адамдар байыртадан эле тозок бар экенин билишкен. Тозоктун бул айлампаларынын бирөөсү гана, жалгыздык тозогу күтүлбөгөн жерден тоолордун, талаалар менен токойлордун үстүндөгү аба катмарларында пайда болот. Башкача айтканда адамды курчап турган нерселер көз ирмемде ал үчүн азап-тозок менен кыйынчылыкка айланышы ыктымал. Бир нече жыл мурун ушундай тозокко кабылдым. Мени эч бир нерсе узакка алаксыта албайт. Дал ошондуктан ар качандан бир качан өзгөрүүлөргө чаңкап турам. Бирок ошондо да тозоктон качып кутула албайм. Эгерде мени курчап турган нерселерди өзгөртө албасам, андан бетер азапка батам. Аягы көрүнбөгөн өзгөрүүлөрдүн ичинде кийинки күндөрдүн кайгысын унутуу үчүн жашап келем. Эгерде минтип жашоо да колумдан келбесе, бир гана арга калат – өлүүм керек. Мурун, ушундай азаптуу жашоодо өмүр кечирсем да, өлүмдү жек көрчүмүн. Азыр болсо…

Акыркы сөздөрдү Цуто жакшы укпай калды. Дзэнте бул сөздөрдү сямисэнди күүгө келтирип жатып, акырын чыккан үн менен шыбырап айтты. Ошол убактан тартып Дзэнте ал мекемеде болгон жок. Бул бузукулукка белчесинен баткан дзэн кечилинин андан аркы тагдыры да эч кимге белгисиз. Ошол күнү кетип бараткан Дзэнте “Когосутра” [2] китебинин түшүндүрмөлөр менен чыккан басылмасын унутуп калтырыптыр. Цуто алдан тайган чагында жакырданып, түпкүрдөгү Самукаву шаарына кеткенде, бөлмөсүндөгү үстөлдө жаткан китептердин арасында ушул китеп да бар эле. Мукабанын арткы бетине Цуто мааниси төмөнкүдөй үч сап ырын жазып койду:

“Кырк жылдан бери талаада
жайнаган фиалка гүлдөрүнүн
шүүдүрүмүн тиктеп келем”. 

Китеп сакталган жок. Азыр эми апамдын бабасынын үч сап ырын эстеп жүргөн эч ким деле калган жок.

Биз баяндаган окуя Ансэйдин төртүнчү жылына таандык. Апам аны кыязы, “тозок” деген сөзгө таасирленип, эстеп калган болуу керек.

Күнү бою бөлмөмдө олтуруп, апамдын бабасы жана дзэн кечили күн кечирген мезгилге таптакыр окшобогон өз дүйнөмдө жашап келем. Жактырган нерселериме келчү болсок, мени Токугава доорунун китептери менен сүрөттөрү эч кызыктырбайт. Ошол эле убакта ички абалым ушундай дейсиң, “жалгыздык тозогу” деген сөз уксам, ошол доордогу адамдарга боорум ооруйт. Муну тана албаймын. Эмнеге мындай? Себеби, кайсы бир мааниде алганда, мен өзүм дагы жалгыздык тозогунун курмандыгымын.

__________

[1] Чыгыш-азиялык будда мектеби.

[2] Байыркы Индиянын диний-философиялык окуусу.

Орус тилинен которгон Назгүл Осмонова

Рюноскэ Акутагава: “Жалгыздык тозогу” алгач бул жерде - Адабий Ордо жарыяланды.

Нурлан КАМИ, жазуучу, драматург, котормочу. 1959-жылы 2-январда Атырау облусунун Кулсары шаарында төрөлгөн. Аль-Фараби атындагы Казак мамлекеттик университетинин филология факультетинде окуган. 2023-жылдын июнь айынан баштап «Жылдыз» журналынын жооптуу катчысы.

«Жолугушуу», «Көк дарбаза», «Кар адам», «Хан Моде» аттуу китептери (аңгемелери менен икаялары) жарык көргөн. 

(аңгеме)

Жашоодо адилетсиздик көп кездешерин, кээде күчтүүнүн алсызга, чоңдун кичинеге, ал тургай устаттын шакиртке кыянаттык жасай турганын алгач ирет мектеп короосунда жүргөн чагымда билген элем. Мурун балалык менен көңүл бурбай келдик беле же болбосо жумурай-журттун баары «өткөөл курак» деп атаган он үч-он төрт жашка келгенде ар ким айланасына, өзүнө жана башкаларга, канткенде башкалардан озуп кетем деп тыбырап жүргөн чиркин пенденин күйпүл тирлигине башкача, баам салуу менен карай баштайбы, балким сүрөт мугалими Калдыбеттин өтө ташбоордугу менен Жанардын кайраттуулугу себеп болгондур, айтор жашоонун жакшылык менен кубаныч-шаттыктан гана турбастыгын сегизинчи класста окуп жүргөндө түшүндүм. Ошол жылы коңшу райондон жер которуп келген, жашы болжол менен отузду ортолоп калган карасур, узун бойлуу Калдыбек агайдын оң жак бетиндеги бармак басымдай калынанбы же өзүнүн ысымы да окшош болгондуктанбы, окуучулар өз ара ошондой аташа турган. Жаңы мугалимдин айрыкча катаал экенин биринчи күндөн байкап, сабагында тынч отурууга аракет кыла турганбыз. Экзамен алдында өздөрүнүн мыктылыгын көрсөткүсү келип, мүнөзүн көрсөткөн атамандарыбызды бурчка тургузуп койду, буга да көнгүсү келбеген өжөрлөрү бир-эки шапалак жеп тынды. Күчтүүгө кандай каршылык көрсөтө алмак, анын үстүнө өзү мугалим, мурун мектепти чаңытып жүргөн тентектер бир жумага жетер-жетпес убакыт аралыгында аргасыздан тынчтанууга мажбур болду. Калдыбет башка мугалимдер сыяктуу акыл айтып, насаат окубай турган, бирок сабак учурунда ашыкча кыймыл кылуу дегенди таптакыр унуттук, бир сөз айткызбайт, баарын кылт эткизбей көзөмөлдөп олтурат. Алдыңкы же арткы парталардагы досторуңду мындай кой, жаныңда отурган коңшуңа да сөз айта албайсың. Тартип буздуңбу – өзүңө таарын, эскертпей-нетпей жаныңа жетип келет да кулагыңдан бурап, сүдүрөп алып барып бурчка тургузуп коёт же болбосо жанынан карыш жылдырбаган сарала сызгыч менен колуңа чабат. Өзүңдөн чоңго, анын ичинде мугалимге каршы чыгып, сөз кайтаруу деген бизде жок, көзүбүз тунарып, кулагыбыз салбырап тура беребиз. Үйгө барганда ата-энебизге арыздануу эч кимдин оюна да келбейт, качан болбосун мугалимдики туура деген эреже алардын да, биздин да мээбизге сиңип, көкүрөгүбүзгө жатталып калган. Ошентип жүрүп алгачкы чейректи аяктадык.

Экинчи чейректе классыбызга Жанар деген кыз келип кошулду, мурун шаарда окуп, ата-энеси ажырашып кетиптир, инилери апасы менен калган экен, бул атасы менен жашагысы келгендиктен, апасын ээрчигенден баш тарткан. Атасы кайда экенин ким билет, бул жакка көчүп келип, тууганынын үйүндө жашай турган болуп көчүп келиптир. Мунун баарын “зымсыз телефондон” уктук, чын-калпын билбейбиз, ага маани берген да эч ким болгон жок. Ак жүздүү, бото көз, назик кыз, карегинен кандайдыр бир уюган кайгы байкалат, бирок уяң дей албайсың, тескерисинче, ачык мүнөз сыяктуу, адамга кирпик какпай тик карайт, адегенде чочуладык, кийин үйрөнүп кеттик. Өзү көп сүйлөбөйт, кыздарга да жакын эмес, өзү менен өзү болуп жүрөт, жетишүүсү жакшы, жөндөмдүү кыз.

Күндөрдүн биринде мен да Калдыбектин көз кырына илиндим. Тапшырманы аткарып бүтүп, куралдарымды парта четине жыйнаштырып коюп жатып, циркулумду түшүрүп алдым. Алмакчы болуп эңкейе бергенимде китебимди илештирип, ал да түшүп кетти. Мындайды Калдыбет кечирмекпи! Чачылган буюмдарымды ошол замат ала коюп, эчтеке билбегендей отура калганмын, карасам теше карап ордунан туруп келе жатыптыр. Тайган көргөн коёндой бугуп калдым. Окуу жылы башталгандан бери биринчи жолу көзүнө түшкөнүм, ошондуктанбы, кулактан бурай албады, жаныма жакындабай, сөөмөйү менен бурчту көрсөттү.

Биз тарапта кыш эрте түшөт, бирок жылуу, кар калың жааган менен, катуу суук сейрек болот. Быйыл да ошондой, ноябрь айы жаңы гана башталды, ошондо да кар томукка жетет. Тыныгуу убагында бири-бирибизди карга оонатып, кар ыргытып ойноп, бака-шака түшүп калабыз. Мугалимдердин урушканы бир кулагыбыздан кирсе, экинчисинен чыгып кетет, алды-артын ойлобогон кайран бала чак! Терезе бууланып, ар кай жеринен жарака кетип, айнектин астыңкы жагы музга капталган. Көчөдө төмөнкү класстын балдары ойноп жүрүшөт, эки-үчөө карды алып, аны тоголоктоп кардан чеп жасамакка камынышат, кар тогологу чоң болгондо биринин үстүнө бирин мингизип коюшат. Туура орноштура алышпадыбы, өзү да араң турган чеп бир маалда күрс этип жыгылып түштү. Балдар бытырай качышты. Ой, баатырлар-ай! Кайда экенимди унутуп калсам керек, бырс этип күлүп жиберипмин. Мугалимдин астындагы орундугу кычыр эткенде гана экзамен бөлмөсүндө экеним, ушул азыр сүрөт сабагы жүрүп жатканы, өзүмдү бурчка тургузуп койгону, тынч тура албаганым үчүн сазайымды берери – айтор баары эсиме түштү.

Калдыбеттин кабагы түйүлгөн, сарала сызгычы колунда, жеп жиберчүдөй болуп үрпөйүп калыптыр. Балдар жымжырт болуп көздөрү бакырайып, эми эмне болор экен дегендей чочулай карап, ушунун баарына өздөрү күнөөлүүдөй томсорушат. Дагы бир нече бала тапшырманы аткарып бүтүшүптүр, башка сабак болсо көөдөн кере жайдары олтурушмак, бирок андай болушу кайда, кай жеримен кемчилик табат деп кыпылдап отурушат.

Шадылуу манжалары менен желкемден мыкчый кармап, бир жулкуп столдун жанынан азыраак жылдырды. Сол бетим менен столду сүздүрүп, буга да моокуму канбай, суздана буюрду:

– Колуңду столго кой!

Байкуш кулда не арга, сөлбүрөп колумду сундум. Сарала сызгыч алаканыма шарт эткенде көзүмдөн от чагыла түштү. Бала эмеспизби, кээде бирдемени бүлдүрүп койсом, апам уруша турган, бирок атам да, агаларым да эч качан сабап көргөн эмес, өзүм да момунмун, балким сабай тургандай да себеп болбосо керек. Ачуу таяк этиме батып кетти, андан өтүп жаным ооруксунду, жүрөгүм сыздап, көөдөнүм чымырап кетти. Бирок көзүмө жаш келген жок, тескерисинче, таңыркообу, түшүнбөөбү, чыйрыгуубу, көңүлүмдүн терең түпкүрүнөн кандайдыр бир элес-булас сезим булкуна баш көтөргөндөй болду. Мугалимге тикчие карадым. Ал да көзүн алып качар эмес.

– Сабакта тынч отурбаганыңды койбой, дагы күлөсүң, ээ?! Айт, неге күлгөнүңдү!

Эмне айтмакмын? Неге күлгөнүмдү унутуп да калыпмын. Алаканымды сыйпалап тура бердим.

– Күлгүчтүгүн мунун! Кана, күлчү дагы!

Экинчи колумдан бурай кармап столго койду да, сызгыч менен чаап жиберди. Бул жолу алаканымдын сыртынан урду, жаныма батып кетти, кандай ызырынып жибергенимди байкабай калдым. Ошол убакта Жанардын үнү угулду:

– Агай, күнөөсү эмне?

Баарыбыз селт эте түштүк. Ал арткы партада отурчу, класстын баары үрккөн койдой дүр этип ага бурулду да, ошол замат бойлорун түздөштү. Кайда олтурганыңарды унутпагыла, балдар! Калдыбет миз багар эмес.

– Күнөөсү – күлгөнү.

– Аябайсызбы?

– Эмне, бооруң ооруп турабы? Ме, анда!

Бул жолу ала сызгыч столго тийип шарт этти. Эки колумду ооруксуна ушалап турганмын. Калдыбет ызалана жекирди.

– Кой колуңду!

– Койбо!

Биз Жанардын тайманбастыгынан чочуп кеттик, баарыбыздын үрөйүбүз учуп, балдар мурункудан бетер бүрүшүп калды, кыздардын көз жашы мөлт-мөлт этет, жүрөгүм атып кетчүдөй болуп дирилдеп мен турам. Мугалимге, асыресе Калдыбет сыяктуу катаал агайга каршы чыкканды ким көргөн! Эми эмне болор экен? Байкуш кызга каарын төкпөсө болот эле!..

– Кана, өзүң кел, бери!

Жанар ойлонгон жок. Ордунан туруп тайманбай басып столдун жанына келди. Көзүнөн учкун атып, учтуу ээгин алдыга чыгарып, башын чалкалатып алыптыр. Бүтүндөй турпатынан ашкан намыскөйлүк менен жигердүү токтоолуктун илеби ургандай. Колун столго өзү койду. Калдыбет бар күчү менен аёосуз бир чапты. Сызгыч шарт эткенде көкүрөгүмдө бир назик нерсе үзүлүп кеткендей болду. Жанар ооруксунуп кабагын бүркөдү. Жүзүндө кекээрдүү күлкү пайда болду.

– Эмне экен? Ура албас деп турасыңбы?!

Ала сызгыч кайрадан өйдө көтөрүлдү. Андан ары чыдап тура албадым. Мындай тайбастык менде кайдан пайда болгонун билбейм, жүрөгүмдүн бир түпкүрүндө бугуп жаткан эркектик намысым ойгонуп кеттиби же болбосо өзүмө арачы түшкөн кыз баланын жазыксыз жапа чеккенине чыдап тура албадымбы, атырылып барып, эми гана төмөн түшкөнү турган сызгычты шап этип кармап калдым. Баягы дирилдөөм басылган, көңүлүмдө коркунуч жок, акылым туптунук, өзүмдү күтүүсүздөн бой тартып калгандай сездим. Бир кызыгы, ошол саатта убакыт токтоп калгандай көрүндү. Кыймыл-аракеттерибиз жай көрсөтүлгөн кино кадрларындай үн-сөзсүз, созулуп жүрүп жатты. Калдыбет адегенде шашып калды, ошентсе да ыкчам эсин жыйып, бир силкинип сызгычты жулуп алды да стол үстүнө коё салып, желкемден апчый көтөрүп, эшикке карай сүйрөп жөнөдү. Капкара болуп туттугуп кеткен, ачуудан калч-калч этет. Бетиндеги калы көгөрүп, байкоосуздан сыя сыйпап алгандай көрүнөт экен, арасынан үч тал кыл сербейип чыгып турат. Адам деген кызык го же балалыгымбы, ошол учурдагы абалыма карабастан дагы да күлүп жиберипмин. “Табигаттын өзү жүзүнө кара тамга басып берген” – деп ойлогонум эсимде, ал оюмдан өзүм коркуп кеттим. Калдыбет темирдей манжасы менен мойнумду ого бетер катуу кысты, ары-бери тырбалаңдадым эле, буга карасынбы, эшикти бир жулкуп ачып, коридорго түртүп жиберди.

Сабак бүтүп калган, коңгуроо кагылганча коридордо жүрө бердим. Азыр эле көз алдымда болуп өткөн, ал тургай өзүм баш каармандарынын бири болгон окуянын өзөгүнө жете албасам да, өзүмчө баа берүүгө аракет кылам. Калдыбет… Шумдук-ай, ушундай да мугалим болот экен ээ?! Биз балабыз го, шакирти эмеспизби. Ошончолук катаалдык көрсөткөндөй не күнөөбүз бар? Сабагын окутсун, тартипти көзөмөлдөсүн, бирок неге сабайт? Мурун уул балдарды гана сабай турган, бүгүнкүсү бул… Кыз балага кол көтөрүүгө кандай дити барды? Мугалим деген бардык жагынан үлгү кыларлык изги адам болушу керек эмеспи? Түшүнбөдүм…

Ал эми Жанар… Мындайды ким көргөн. Кыз турмак, мыктымын деп жүргөн не бир баатырларыбыздын өздөрү баш көтөрүүгө алдары келбей калтырап отурганда ага кандай каршы чыкты? Мугалимге… Болгондо да кандай мугалим! Өзү жакында гана келген, мугалимге каршы болду деп окуудан чыгарып жибербес бекен? Эми кыйын болчудай…

Коңгуроо кагылып, балдар тыныгууга чыга баштады. Калдыбет да мугалимдер бөлмөсүнө бет алды, керсейип жанымдан өтө берди, мени көзүнө да илген жок. Ичкери кирсем, демейде мугалим чыгып кетер менен чурулдап кеткен балдар жымжырт, эми не болор экен дегендей үн-сөзсүз бакырая карап калышыптыр. Жанар партага бетин басып жатып алган. Ыйлап жатса керек… Жанына бардым эле, башын көтөрүп, сөз айтпастан колунун сыртын көрсөттү. Эки колуна сызгычтын жол-жол тилкелери кызыл болуп түшүп калган, тегереги көгөрүп, канталап кетиптир. Не дээримди билбей, үнсүз терс бурулдум. Көкүрөгүм сыздап кетти, аргасыздыктан көңүлүм бошошуп, ыйлагым келди. Ызабы, аянычпы, билбеймин, тамагыма бир нерсе тирелди да калды.

Жанар эртеси сабакка келген жок. Эртеси да, андан кийин да кабарыбыз болбоду. Кийин уктук, документтерин алып, шаарга кайтып кетиптир. Ким билсин, айылды желкемдин чуңкуру көрсүн деп биротоло безип кетти бекен. Шаарда да түркүн адам болорун чоңойгондо көрдүк го, кийин ойлоп көрсөм, шаардыктар менен салыштырганда айыл тургундарынын пейили алда канча кенен, адамгерчилиги жогору сыяктуу же болбосо өзүм айылда туулуп-өскөн үчүн ушундай көрүнөбү… Ушуга байланыштуу бир нерсени айта кетейин – Жанардын ошол күнкү эрдигине баарыбыз таң калганыбыз менен, ичибизден бул жоругун уят деп эсептегенбиз. Анткени биз үчүн мугалим деген – дүйнөдөгү эң кадырлуу, эң сыйлуу адам боло турган. Албетте, алардын баары бирдей эмес, көпчүлүгү изги жандар, ошентсе да арасында Калдыбет сыяктуу орой, катаал мугалимдер да учурап калат. Аларды сыртынан шылдың кылып, туура эмес жоруктарын келекелесек да, баары бир ичтен урматтайбыз, мугалимге каршы чыгуу адамгерчиликке жат, айбандык болуп көрүнөт. Башкача ойлоп калбагыла, мен демократия, баланын укугун коргоо деген түшүнүктөрдү жокко чыгарып турган жокмун. Бул жерде аңгеме ишеним тууралуу. Алакандай айыл аймагынан ашпаган дүйнө таанымыбызды кеңейтип, чоң ааламдын эшигин ачып берген, илим-билимге баштаар жолду көрсөткөн азиз адам, көбүнчө акылдуу, кээде катаал болуп кеткен, ошол эле учурда тилеги ак, келечекке алып баруучу даңгыр жолго жетелеп алып барган, кыялдар дүйнөсүнө ак батасын берип аттандырган устатка деген кирсиз таза ишеним. Мектеп босогосун аттап, партага отургандан бери көкүрөгүмө уялап, көкөйүмө бекем орногон ушул ишенимге ошол күнү алгач ирет көлөкө түштү, кирсиз таза, тунук сезимим ылайлангандай болду. Буга ким күнөөлүү? Мугалимдик дегенди темирдей тартип орнотуу деп түшүнгөн Калдыбетпи же болбосо ким тарабынан жасалганына карабастан кыянат аттуунун баарына тайманбай каршы чыгуу керектигин көрсөтүп берген Жанардын эрдигиби? Туура кылбадыбы, чоңдордон токмок жеген жаш балага арачы түшпөдү беле? Эмне үчүн аны колдогон жокпуз, тескерисинче, эмне үчүн баарыбызга тынчтыгыбызды бузуп, берекебизди качырган козголоңчу болуп көрүндү?

Ошол күнү тамагыма тыгылган түйүн биротоло кызыл өңгөчкө жабышып калган сыяктуу, ким бирөөлөрдөн кордук көргөндө ушу күнгө чейин тамагымды бууйт. Жашоодон алган алгачкы сабагым акылымда түбөлүккө сакталып калды. Балалык таза көңүлүмө, таптаза ишенимиме түшкөн жаракат чоңойгондо да кетпей койду. Аны ким дарылайт? Дабаасын ким табат? Апакай көңүлүмдү аёосуз кыйнаган ошол тырык, жан дүйнөмдө түбөлүктүү сакталып калган ошол жаранын орду маал-маалы менен солкулдай сыздатып ооруганы эмнеси? Убакыт баарына дары дейт, андан бери канча убакыт өттү, бул жашоодо далай-далай кубанычка кенелип, бакытка бөлөндүм, ал неге жазылбады? Жазылар күнү барбы? Же болбосо бул… канчалык катаал, канчалык орой болбосун, жаркын элеси баарыбыздын жадыбызда сакталып калууга тийиштүү касиеттүү жана кадырлуу, аялуу да азиз адам – ысымы чоң тамга менен жазылган Устатка иренжүү, жөнсүз жаза, орунсуз кылыгын айыптап каршылык билдиргеним, ошол окуя аң-сезимимдин бир түпкүрүндө эстен кетпей сакталып калганы, унутайын десем да унута албай, көкөйүмдөн өчүрө албай койгонум үчүн кудурети күчтүү Кудайдын жөнөткөн кырсыгыбы?.. Ушу суроонун жообун таба албай жүрөм…

Кыргызчалаган Назгүл ОСМОНОВА

Нурлан Ками: “Суроо” алгач бул жерде - Адабий Ордо жарыяланды.

*   *   *

Күндөр болот кээде өзүңө батпаган,
Өзүңдү-өзүң алдабаган, сатпаган.
Андай күнү булуттардай буулугуп,
Тумчугасың көлчүктөрдөй акпаган.

Андай түндөр көөдөнүңө от салат,
Абак сымал сен жашаган чар-тарап.
Багынды деп акыр мына өзүмө,
Кытмыр күлүп, шайтан курат салтанат.

Баскан жолуң бүт катадай сезилип,
Көңүл ыйлайт соороно албай эзилип.
Сага абадай, суудай зарыл ошол жан,
Мезгил учса бир өмүргө кечигип.

Түндөр болот кээде өзүңө батпаган,
Өзүңдү-өзүң алдабаган, сатпаган.
Ошол ирмем туман сындуу тунжурап,
Ошол ирмем жараламын башкадан…

“Күндөр болот кээде өзүңө батпаган…” алгач бул жерде - Адабий Ордо жарыяланды.