Өткүр Хашимов: “Асмандан түшкөн пул”

(аңгеме)

Күүгүм махалланын үстүнө бозомук тумандай жайылып келатты. Айланада бир түрлүү бейпилдик өкүм сүрүп, бадам гүлдөрүнүн назик жыты абада калкып турган. Саид ака короодогу эски, сыры кетип бозоро баштаган сөрүдө жалгыз отуруп, ааламдын ушул тынч мүнөттөрүнө суктанып, чай ууртап жаткан эле. Ал ушунчалык назик, ушунчалык керемет дүйнөдө жашап жаткандай сезилчү өзүнө.

Аңгыча ушул тынч жымжырттыкты бузуп, короонун ары жагынан бир нерсе “дүп” этип ыргып түштү. Ал калың, боз кездемеге оролгон, чоңдугу дарбыздай болгон оор түйүн эле. Саид ака ордунан туруп, ага жакындады. Бул дүйнөнүн кокустуктарына таң калгансып, эски жиптин түйүнүн чечип, ичин ачканда… деми ичине катылып, тили байланып калды. Муун-жүүнү бошоп, сөрүнүн кырына отура калды.

Түйүндүн ичи толтура акча эле! Байлам-байлам, калың, кытыраган жаңы купюралар. Өмүрүндө мынчалык көп акчаны бир жерден көрмөк түгүл, түшүнө да кирбеген Саид аканын көзүнө дүйнө заматта айланып кеткендей болду.

– Ой, кожоюн, муздак чай ичесизби же жаңы демдейинби? – Ашкана тараптан колуна ак сүлгү жана чайнек кармаган Халима чыкты. Анын үнүндө аялдык назик кооптонуу бар эле. Телмирип отурган күйөөсүн көрүп, чочуп кетти. – Сизге эмне болду, атасы? Жүзүңүздө кан-сөл жок го?!

Саид ака титиреген колу менен сөрүдөгү түйүндү көрсөттү. Халима чайнекти жерге коё коюп, чуркап келди. Түйүндүн ичиндеги акчаны көргөндө, анын да оозу ачылып, колу менен жүрөгүн басып калды.

– Бу… бул эмне? Каяктан?.. – Халиманын үнү шыбырап, аянычтуу угулду. 

– Асмандан… – деди Саид ака кургаган эринин араң кыймылдатып. – Түз эле асмандан, короонун ары жагынан ыргып түштү.

– Тообо… Кудайым ай! – Халима заматта акчаны кучактап алды. Анын көздөрүндө өмүрүндө көрбөгөн сыйкырдуу бир нерсеге карата кызыгуу жана жакырчылыктан чарчаган аялдын үмүтү аралашып турду. – Бул – Кудайдын бизге кылган боорукердиги! Канча жылдан бери жетишпей жашаганыбызды көрүп, өзү берди! Бул – бакыт, кожоюн!

– Токточу! – Саид ака аялынын колун акырын, бирок чечкиндүү силкип таштады. Ичиндеги коркунуч заматта ойгонгон эле. – Кайдагы бакыт? Асмандан акча жаачу беле? Мунун артында бир кырсык бар. Бул – бирөөнүн акчасы. Адал эмес! Эртең менен муну милицияга же махалла комитетине алып барып берем.

Халиманын көздөрү заматта өзгөрө түштү. Мурунку момун, тил алчаак аялдын ордуна ачкөздүктүн оту жанган башка бирөө тургандай эле:

– Эсиңизден кеттиби?! Милицияга дейсизби? Кайдагы бирөөнүн акчасы экен? Бул биздин короого түштү, демек, биздики! Башкалар ичип-жеп, жыргап жашаса болот, биз өмүр бою ушинтип өтүшүбүз керекпи? Бербейм!

– Алып кел бери!

– Жок, бербейем!

– Бер дейм!

– Жок! Катып коёбуз!

Ошол түнү алардын үйүнөн кут качты. Түн ортосу болсо да, экөөнүн тең көзүнө уйку келген жок. Жарыкты өчүрүп, караңгыда отурушту. Кошунанын ити үрсө да, Саид ака селт этип, терезеден карап: “Билип калышты окшойт, артыбыздан келишти”, – деп калтырап, унчукпай тамеки чегип отурду. Аялы болсо акчаны каякка катышты билбей, үйдүн ар бир бурчун кооптуу көрүп, акыры төшөктөрдүн эң түбүнө катып, үстүнө отуруп алды. Экөө тең байлыктын эмес, жоголо турган бейпилдиктин муңайым кайгысын тартып жатышты.

Эртеси күнү андан да оор болду. Саид ака көчөгө чыкканда кошуналарынын кадимки эле саламдашуусунан, ар бир карашынан шектене баштады. Досу Каримдин: “Жакшы турасыңбы, Саид?” – деген жөнөкөй суроосу да ага: “Акчам бар экенин билип алып, мени аңдып жатат”, – дегендей суук угулду. Адамдарга болгон ишеним, махалланын мурунку тунук бейпилдиги заматта жоголуп, дүйнө коркунучтуу түрмөгө айланды.

Үйдө болсо уруш күчөдү. Халима заматта кымбат баалуу кийимдерди, үйдү жаңылоону, алтын буюмдарды айтып, күйөөсүн “коён жүрөк” деп тилдей баштады. Мурун бир кесим нанды тең бөлүшүп, тынч жашаган жубайлар эми ошол асмандан түшкөн акча үчүн бири-бирин жек көрүп, душмандардай карашып калышкан эле.

Үчүнчү күнү күз айынын кадимки бир түш чээни эле. Дарбаза тарс-турс кагылды.

Саид аканын жүрөгү оозуна тыгылды. Халима заматта кубарып, акча катылган бөлмөгө качты. Дарбазаны ачканда, сыртта махалланын аксакалы жана бир нече милиция кызматкерлери турганын көрдү.

– Саид ака, амансызбы? – деди капитан оор үн менен. – Үч күн мурун сиздердин көчөдө чоң уурулук кылган кылмышкерлер куугунтукка алынган. Алардын бири колго түшөр замат жанындагы акча толгон түйүндү ушул тегеректеги короолордун бирине ыргытып жибергенин моюнуна алды. Сиздердин короого түшкөн жокпу, байкабадыңызбы?

Саид ака терең дем алды. Ошол замат анын үстүнөн тоодой оор жүк кулагандай, ичиндеги кооптонуу шамал айдаган булуттай тарап кетти. Ал жеңил, атүгүл кубанычтуу кадамдар менен басып, үй тарапты карап кыйкырды:

– Халима! Алып чык тиги түйүндү! Мунун ээлери келиптир!

Халима ыйлап, титиреген колдору менен түйүндү алып чыгып, милицияга карматты. Кызматкерлер ыраазычылык билдирип, акчаны далил катары алып жөнөштү.

Алар кеткенден кийин, короодо кайрадан баягы бейпил, назик күүгүм орноду. Саид ака сөрүгө келип отурду. Ал асмандын чексиз көгүлтүрүн карап, ичинен терең дем алды. Жанына жүрөгү тынчып, көздөрү кайрадан мурункудай тунук болуп калган Халима келди. Экөө тең унчуккан жок, бирок экөөнүн тең жүрөгүндө бир гана ой бар эле: асмандан түшкөн акча асмандан түшкөн кар сыяктуу экен – тез келет, бирок заматта жашооңду тоңдуруп, суукта калтырат, анан тез эле эрип жок болот.

Саид ака эски чайнектен чыныга чай куюп, аялына сунду да, муңайым гана жылмайды:

– Кана, Халима, эми тынч отуруп, азыр бир жакшылап ысык чай ичели… Насип кылган, өзүбүздүн адал чайыбыздан. Дүйнөдө баары өтөт, болгону адамдын ички тазалыгы жана жан дүйнөнүн бейпилдиги гана калат. Биз аны сактап калдык, – деди.

Экөө тең ойлуу баштарын шылкыйтып, чайга да табиттери жок отуруп калышты…

Өзбекчеден которгон Жанаргүл Жолдошова